1. YAZARLAR

  2. Mustafa ÖZYURT

  3. 52-ŞAH CİHAN
Mustafa ÖZYURT

Mustafa ÖZYURT

mustafa özyurt
Yazarın Tüm Yazıları >

52-ŞAH CİHAN

A+A-

Şeybanî sülalesinden gelen Buhara hükümdarlarının dördüncüsüdür. 1488(h.893) de doğdu. Şeybânî devletine otuz sene hükümdarlık yapmıştır. Ciddi bir din tahsili görmüş, şair bir padişah idi. 23 yaşında hükümdar olmuştur. Yaptığı altı harbin hepsini kazandı. İlmin yayılması için medreseler yaptırdı. Buhara’yı bir ilim kültür merkezi haline getirdi.

      Ubeydullah Han, muasırı Osmanlı sultanı Yavuz Sultan Selim Han ile dost olmuş, her iki sultan, birbirini Ehlisünnete muhalif olanlara karşı mücadelelerinde desteklemişlerdir. Feridun bey’in Münşeât-üs-selâtin adlı eserinde; Yavuz Sultan Selim Han’ın Ubeydullah Han’a iki mektubu ve onun da Yavuz Sultan Han’a bir mektubu vardır.

     Hem hükümdar ve hem de âlim olan Ubeydullah Han, fıkıh ilmine dair kitablar ve Çağatayca bir tefsir yazmıştır.  Nam-ı Hak adlı bir eseri de Çağatayca’ya tercüme etmiştir. Yine tecvid ve kıraet ilmine dair Kavaid-ül-Kuran ve Fevaid-ül-Fürkan adlı bir kitab yazmıştır.  Muteber bir eser olan bu kitabını daha sonra Türkçeye tercüme etmiştir. Bu tercümesini on iki bölüm halinde yapıp, Tercüme-i Kavaid-ül-Kur’an ve Fevaid-ül-Furkan adını vermiştir.(türk sultanları sh.404 -Tarih-i Buhara; sh.328

              ULUĞ BEY

          Bizlere okullarımızda maalesef hep yabancı bilim adamlarından  bahsedtiler. Bu acı bir gerçektir. Azizi ecdadımızın mümtaz torunları kendi tarihini, bilim adamlarını bir kenara bırakarak, sanki müslüman bilim adamı yokmuşda bilim adamlarının hepsi gayri müslimlerden yetişmiş gibi bir intiba ve alışkanlıklara yönlendiler. Bu ise islam bilim adamlarına ve bu vatanın evlatlarına yapılan en büyük haksızlıklardan biridir. Türk sultanlar tarihini bile incelersek en büyük bilim adamlarını islam aleminden yetiştiğini görürüz.

     Sizlerin bu tarihi hakikatlaerden ders alacağınız düşüncesiyle ULUĞ BEY’en mevzumuza girelim.

     ULUĞ BEY, Astronomi âlimi, Semerkand Sultanı. İsmi, Muhammed Taragay bin Muiniddin... Güney Azerbeycan’daki Sultaniye de, 22 Mart 1394 de dünyaya gelmiştir. Timur Hanın torunudur. Sarayda iyi biri eğitim, öğrenim gördü. On bir yaşında Kur’anı Kerimi ezberledi. Arapçayı mükemmel bir şekilde öğrendi. Bursalı Kadı zade Rumî’den ders aldı. Bu arada eline geçirdiği imkânlardan istifade ile astronomi ve matematik gibi fen bilimleri üzerine çalıştı. Dünya ilim tarihinin, zamanına kadar yetiştirdiği en büyük astronomi âlimi olarak şöhret yaptı. Âlimleri korudu. Yumuşak huylu, daima yeni şeyleri araştıran ve öğrenen bir kimse idi.  İlme gerekli ortamı hazırlamayı çok severdi.

        Semerkand da otuz sekiz senelik saltanatında, sarayını sanki Akademi haline getirdi. Bütün ülke Türk mimarisinin her türlü güzellikleriyle donatıldı.  Ayrıca tarım, Ticaret ve ekonomiye çok değer verdi. Hayatını Türk-İslam medeniyetinin gelişmesine ve yükselmesine vakfetmiştir. Astronomi ve matematik üzerdeki en büyük tesir, hocası Bursalı Kadı zade ve devrin ünlü astronomi âlimi Gıyaseddîn Gemşid’in; matematik ve bunun uygulama alanı olan astronomi ilminin tetkiki, geliştirilmesi ve bu ilme hizmet vermesi hususunda kendisine çok tesirleri oldu. Daha sonraları Ali Kuşçu bu ilmi çalışmaya katıldı.

       Uluğ Bey tarafından Semerkard da kurulan rasathanedeki astronomi çalışmaları, astronominin bu günkü ileri seviyesine gelmesinde şeref payına sahiptir. Astronomi ile ilgili çalışmaların temelini, matematikteki trigonometrik esaslar teşkil etmektedir. Bu sebepten Uluğ Bey, trigometri ilmi üzerinde geniş çalışmalar yaptı. Bir derecelik yayın sinüs değerini hesaplamak bu yolda yapılan çalışmaların ilkini teşkil eder. Kendisinden önce doğu ve batı dünyasındaki tahmini ve takribi bilgileri bırakıp, ilmi esasları tesbit ederek, trigometri de yeni bir araştırma yolu açtı.

 

Bu yazı toplam 181 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.