1. YAZARLAR

  2. Prof. Dr. Ali ACAR

  3. Başkanlık Sistemine İlişkin Tartışmalar
Prof. Dr. Ali ACAR

Prof. Dr. Ali ACAR

Yazarın Tüm Yazıları >

Başkanlık Sistemine İlişkin Tartışmalar

A+A-
Muhalefet hükümeti denetler Anayasanın 87 maddesine göre meclisteki milletvekillerinin görevi kanun koymak, değiştirmek, kaldırmak, hükümeti ve bakanları denetlemek. Bu muhalefet milletvekilleri için geçerli değildir.

Parlementer sistemde; Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu ve bakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek; Milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak; Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilanına karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmektir. Aslında Türkiye’nin önünde daha kolay bir üçüncü yol duruyor; Parlamenter sistemi güçlendirmek... Seçim barajını kaldırmak, siyasi partiler ve seçim yasalarını halkın temsilini güçlendirecek biçimde değiştirmek. Milletvekilini lider vekili konumundan çıkarmak. Bir anayasa değişikliğine gerek kalmadan yasalarda yapılacak değişiklikle bu amaçlara varılabilir.
Ama MHP ve CHP desteği olmadan Anayasa’nın başkanlık sistemine dönüştürülmesi mümkün değil... Cumhurbaşkanı Erdoğan ise bu yolda kararlı. O zaman iki yol kalıyor geriye.. Ya AKP Meclis’teki sayısını transfer yoluyla 317’den 330’atamamlayacak ya da erken seçime gidecek. HDP’nin baraj altında kaldığı bir seçimde AKP rahatça 330’u aşabilir...Yeni anayasanın değişmesi için yine 376sayısı şartı bulunmaktadır. Eğer anlaşma sağlanamazsa o zaman refenduma gitme durumu söz konusu olabilir. Refarandum için yeni anayasa için mi yoksa başkanlık sistemi için mi gidilecek İşte esas kördüğümün çözülmesi burada…
Yukarıda ifade edilen parlamento sisteminin güçlendirilmesi yerine Ülkemize has yarı başkanlık sisteminin gelmesi daha yararlı görülmektedir.
Siyasetbilim açısından yarı-başkanlık “Anayasanın doğrudan halk tarafından sabit bir dönem için seçilen devlet başkanı ve yasama organına karşı sorumlu bir başbakan ve kabineyi birlikte öngördüğü sistem” olarak tanımlanabilmektedir.
Başkanlık sistemlerinde devlet başkanı yürütme organının başıdır ve belirli bir dönem için doğrudan halk tarafından seçilir. Bu dönemde Başkanı değiştirmek mümkün değildir. Başkan kabineyi halktan aldığı bu yetkiyle tek başına kurar ve Bakanlar Kurulu doğrudan kendisine bağlıdır. Başkan veya Bakanlar Kurulu üyeleri Parlamento'nun bir üyesi değildir.
Uygulamada değişiklik göstermekle birlikte Başkanlık sistemlerinde genel olarak Başkanların Meclis tarafından kabul edilen kanunları "veto" etme hakkı bulunmaktadır. Buna karşın Meclis'in de belli bir çoğunlukla "vetoyu veto etme" yetkisi bulunur.

Başkanlık sisteminde bazı hususlar;

1.Başkanlık sisteminin bütün mantığı yürütme organı ile yasama organını ayırmaktır. Bu yüzden milletvekilleri ayrı, Başkan ayrı seçilir. Buna karşın parlamenter sistemde halk yapılan serbest
seçimlerle parlamentoyu seçer, milletvekilleri de kendi aralarından bir Başbakan ve Bakanlar Kurulu seçerler.

2.Parlamentersistemde yürütme organının başı olan Başbakan Meclis'in güvenoyunu alarak göreve başlar. Herhangi bir olumsuzluk olduğunda Meclis güvenoyu yoklaması ile Başbakan'ı görevden
alabilir, halbuki Başkanlık sisteminde ne olursa olsun Meclis Başkan'ı görevden alamaz. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri'nde Başkan seçilen William Henry Harrison göreve başladıktan 30 gün sonra
vefat edince yerine otomatik olarak Başkan Yardımcısı John Tyler geldi. Hiçbir popülerliği veya halk desteği olmamasına rağmen Başkanlık döneminin sonuna kadar yürütme organının başında kalarak
ülkeyi yönetti. Böyle bir olumsuzluğun parlamenter sistemde olması mümkün değil.

3.Başkanlıksisteminde genel olarak Başkanın bazı özel yetkileri vardır. Parlamenter sistemde ise Başbakanın veto yetkisi gibi bir yetkisi bulunmaz. Şimdi başkananın veto yetkisi var mı? Yok
C.Başkanı'nın ise var

4.Başkanlıksisteminde Başkan aynı zamanda Silahlı Kuvvetlerin de başıdır ve buna ilişkinde bir çok yetki kullanır. Buna karşın Parlamenter sistemde bu kadar yüksek seviyede yetkiler bulunmaz.
Yetkileri kullanma için meclisten izin alınması gerekir. Ama başkanlık sisteminde .meclisten izin alınması başkanın tavrına bağlıdır. ABD başkanın kongreden izin aldığı gibi

Başkanlık sisteminde korkulan hususların başında Sayın C.Başkanımız Erdoğan’ın yetkileri keyfi kullanacağı yönünde yanlış algıların oluşturulmasıdır. Anayasa ve yasaların dışında yetkilerin kullanılması da mümkün değildir. Bu bir.. İkincisi Kuvvetler ayrılığı bu sistemde kesin bir biçimde uygulanır. Devlet organlarının eşgüdüm içinde aksamadan çalışması için fren ve denge sistemiyle organların yetki ve güç süistimalleri engellenir.

İşin temelinde modern devlet yönetim sisteminde modernleşmenin en önemli göstergelerinden biri olan anayasal organların ve tüzel kişiliklerin kendi yetkileri ve sorumlulukları çerçevesinde başka işlere ve yetkilere karışmalarının önlenmesi yatmaktadır. O halde herkes her kurum kendi işlev ve görevleri dairesinde hizmetin yürütülmesi yönünde çaba göstermelidir.
 
Bu yazı toplam 172 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.