1. YAZARLAR

  2. Mustafa ÖZYURT

  3. İffet Sehavet Adalet Mümin Ve Ahlak
Mustafa ÖZYURT

Mustafa ÖZYURT

mustafa özyurt
Yazarın Tüm Yazıları >

İffet Sehavet Adalet Mümin Ve Ahlak

A+A-
İffet; çirkin söz ve fiillerden uzak kalma, hayâ ve edep dairesinde bulunma, doğruluk, dürüstlük ve ahlâkî değerlere bağlılık üzere yaşama demektir. Aslı Arapça olan bu kelime, namuslu, şerefli ve ahlâklı olma halini ifade edecek şekilde dilimize de geçmiştir.
Özellikle eski nesir ve nazımlarda, izzet ve haysiyetiyle yaşayan, çalıp çırpmayan, haramlardan sakınan ve namusunu koruma mevzuunda fevkalâde hassas davranan kimseler hakkında “afîf” tabiri kullanılagelmiştir. Şimdi, yukarıda başlıklarını yazdığımız mevzularda Hz. Hadimi’nin görüş ve açıklamalarına bakalım. Buyuruyorki Hadimi:
İffet içinde on bir şube vardır. 1. Hayâ; şer’î, akli ve urfi yönden kabıhları (çirkinlikleri) irtikâptan nefsi sıkmak alıkoymak. 2. Sabır; Hevaya tabi olmaktan nefsi hapsetmek. 3. Dea; şehvet heyecanın hareket anında sükûnetidir.
4.Nezahet; minnetsiz ve zulümsüz mal kazanmak. Güzel yerlere tasarruf etmek. Zira alçalma mihletle beraber tefrit, zulümle beraber ifrat olur. 5. Kanaat; Medhal ve masraf (gelir/gider) i seviyelendirme manasında kifayet üzere iktisad etmek. 6. Vakar; metalibe (arzulara) teveccühde aheste ve teenni göstermek.
7. Rıfk; hüsnü itaat ve uyum sağlamak. 8. Hüsnü Semt; nefsi tekâmül ettiren muhabbet. 9.Vera; şer’î şerife ve urfe ve görgüye muvafık amali hamidiye’ye (sevilen ve övülen amellere) devamlılık. 10. İntizam; maslahat hasebiyle emirleri işleri takdir ve tertib etmek. 11. Sehavet; yakışan kimseye yakıştığı şekli ile o şeyi vermek.

SEHAVET TAHTINDA ALTI FAZİLET VARDIR
Sahavetin 6 fazileti:
1. Kerem: Suhuletle ( kolaylıkla, karşı tarafı üzmeden sıkmadan ) vermek ve nefsi pak etmek.
2. İysar: Nefsinin hacetine başkasının tercih etmek.
3. Neyl: Verdiğini sevinçle vermek.
4. Müvaset: Vermek de faydalanmak da arkadaşları ile müşareket.
5. Semahat: Üzerine vacip olmadığı halde tefazzulen (fazilet olsun diye) vermek. Karşılık beklemeden vermek.
6. Müsamaha: Tenezzühen, terki icabetmeyen şeyi terk etmek. Bazıları bu altı fazilete Müriet’i de eklediler. Müriet: Fayda vermek de imkân kadarı ile sadık bir rağbettir. (b.s.432)

ADALET
Adalet: Hikmet, şecaat ve iffettin cem’inden meydana gelen bir keyfiyet ve Allah Tealanın insanlara bahşettiği bir haslettir. Malumdur ki, bunların yanında Adaletinde önemi büyüktür. Öyle ise, adaletinde on dört şubesini burada zikredelim.
1. Sadakat: Sadakatı, muhabbet olmalıdır. Bu hayırlarda kendi nefsine başkasını tercih etmekle beraber olur. Buna garaz da karışmaz. 2. Ülfet: Maîşet yardımlaşmasında görüşlerinin ittifak etmeleridir. 3. Vefa: Lütuf yolunda mülazemet ve ortak ahidleri muhafaza etmek.
4. Teveddüd (Sevgi): İcab ettigi yerde muhalefetde de muhabbeti dostluğu talep etmek. 5. Mükâfat: İhsana karşı ihsanla mukabele etmek, misliyle veya fazlasıyle mukabele etmek. 6. Hüsnü şirket: Muamelatta adalete riayet etmek. 7. Hüsnü kaza: Mücazat da levm ve menni (başa kakmayı terk etemk. 8. Sılai rahim: Hayırlarda akrabalık sahibi olanların aralarında müşareket ve muhabbettir.
9. Şefkat: İnsanlardan sıkıntıları gidermek için himmet sarf etmek. 10. İslah: İnsanlar arasında ki husumeti defetmek. 11. Tevekkül: Beşer kudretinin üstünde çalışmayı terk etmek.
12. Teslim: Cenabı Hakkın emrine inkıyad ve tabiatıyle levm ( kötülemek) icabetmeyen yerde itirazı terk etmektir. Yani haklı bile olsan, eğer kötülenme ve lekelenme gibi bir durum yoksa itirazı bırakıp işi oluruna bırakmak demektir.
13. Rıza: Musıbetlerden kendisine isabet eden şeyde nefsini pak etmek ve menfaatlerinden fevt etmiş (geçmiş) olduğu şeyde de nefsini pak etmek. Gönlünü hoş tutmaktır. 14. İbadet: Emirlerine imtisal ederek, Allah Tealayı tazım etmek. Kulluğun açık ifade şekli budur.
AF: Bu kudret ile cezalandırmayı terktir. (b.s.432) (Devam edecek)
 
Bu yazı toplam 100 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.