1. YAZARLAR

  2. Mehmet Kaçar

  3. OSAMANLI’LARIN EN ZEKİ PADİŞAHLARINDAN BİRİ II. MAHMUT
Mehmet Kaçar

Mehmet Kaçar

Yazarın Tüm Yazıları >

OSAMANLI’LARIN EN ZEKİ PADİŞAHLARINDAN BİRİ II. MAHMUT

A+A-

İkinci Mahmut, Osmanlı Devletinin yenilenebilmesi için yüzünü Batı’ya dönmesi gerektiğini savunmuş ve bu konunun üzerine gitmiştir. Osmanlı’nın başına geçmiş en tilki ve zeki padişahlardan biri olan II. Mahmut’un hayatına özlü bir şekilde bakacak olursak şunları görürüz. II. Mahmut, şehzadeliği zamanında sultan olan amcası üçüncü Selim tarafından koruma altona alınmış ve eğitimi ile bizzat ilgilenmişti. Üçüncü Selim tahtan indirildikten sonra ise, tahta çıkan dördüncü Mustafa tarafından katledilmek istenmiş, fakat harem’de ki kadınlardan birisinin sayesinde çatı arasına kaçarak canını çok zor kurtarmıştır. Şahzade Mahmut, İstanbul’a üçüncü Selim’i tahta çıkarmaya gelen Rusçuk ayanı alemdar Mustafa Paşa tarafından, üçüncü Selim daha önceden katledildiği için tahta çıkarılmıştır. Tahta çıktığında, siyasi bir desteğe haiz olmayan ve yeniçeri güruhunun da pek iyi gözle bakmadığı II. Mahmut, iktidarını sağlamlaştırmak için askeri güce ihtiyaç duruyordu. O askeri güç ise, dönemin feodal beyleri olan ayanlarda vardı: Böylece II. Mahmut, sultanlığını korumak için ayanlarla sened-i ittifak adı verilen antlaşmayı imzalamıştı. Ayanların, bu antlaşmayı imza etmek için şehre gelişleri de oldukça görkemliydi: Birbirinden ilginç kıyafetlere haiz hassa askerleriyle kente gelen ayanlar, aslında II. Mahmut’un gövde gösterisi niteliğindeydi. Bir süre sonra, iktidarını sağlamlaştıran II. Mahmut, mutlak egemenliğini sağlamak için ayanlarla hesaplaşmak zorunda olduğunu çok iyi biliyordu. Ayanları görüşme bahanesiyle bir araya topladı ve onlardan ani bir biçimde kurtulmayı bildi. Hepsini öldürttü. Birkaç ayan hariç artık mutlak otoriteye sahip duruma geldi. Yeniçerilerle de hesaplaşmak için bekleyen II. Mahmut, amcası Selim’in düştüğü hataya düşmemek için en uygun zamanı kolladı ve Yunan isyanı sırasında askerlerin isteksiz savaştığı propagandasının da yardımı ile 1826 yılında harekete geçti. Halktan da destek alarak Yeniçerilerin kökünü kazıdı. Vakayı Hayriye(Hayırlı olay) sonrası şehirde yaşayan tüm yeniçeriler katledildi ve hatta mezarları bile bozuldu. Fakat bu hadise, henüz o sırada devam eden Yunan savaşı’nı olumsuz etkiledi. Çünkü elde doğru düzgün bir düzenli ordu kalmamıştı. Asakir-i Mansure-i Muhammediyye adıyla bir ordu kurdu fakat bunlar hemen faaliyete geçemedi. II. Mahmut, bu yönleriyle belkide Osmanlı Devleti’nin üçüncü kurucusu olarak görülebilir. Osman bey ve Fatih Sultan Mehmet’ten sonra. II. Mahmut döneminde, Cumhuriyet dönemine de taşınacak olan bürokratik yapıların temeli kuruldu. Modern anlamdaki orduya benzeyen bir ordu yapısı teşekkül etmeye çalıştı. Postane, çiçek aşısı, tulumba ekibi(itfaiye) vb. gibi birçok yeniliğe imza attı. Kısacası, Osmanlı devleti bir müddet daha düşe kalka varlığını idame ettirdiyse bunda hiç kuşkusuz en büyük hisselerden birisini II. Mahmut’a vermeliyiz. II. Mahmut’un yapmış olduğu yenilik hareketleri de şöyledir: Divan teşkilatı kaldırılmış olup, onun yerine nazırlıklar(baknlıklar) kurulmuştur. Tımar sistemi kaldırılmıştır. Devlet memurlarına maaş bağlanmıştır. Memurlara fes, ceket ve pantolon giyme mecburiyeti getirilmiştir. Memurlar, içişleri(dahiliye) ve dış işleri(hariciye) diye ikiye ayrılmıştır. Memurların yargılanması için dar-ı şura-yı bab-ı ali adında bir mahkeme kurulmuştur. Müsadere sistemi kaldırılmış olup mülkiyet hakkı getirilmiştir. Osmanlı’da ilk defa posta teşkilatı kurulmuştur. Askeri işleri düzenlemek için askeri şura oluşturulmuştur. İlk kez askeri amaçlı nüfus sayımı yapılmıştır. Taşra teşkilatı eyalet, liva ve kazalar olarak düzenlenmiştir ve iller merkeze bağlanmıştır. Mahalle ve köylere muhtarlar atanmış olup, ayanların etkisi kırılmaya çalışılmıştır. Askeri alanda yapılan yenilikler: Alemdar Mustafa paşa, nizam-ı cedid ocağı’nın yerine sekban-ı cedid ocağı’nı kurmuştur. II. Mahmut, sekban-ı cedid ocağını kaldırmış, yerine avrupa tarzında eşkinci ocağı’nı kurmuştur. II. Mahmut, halkın desteği ile yeniçeri ocağı’nı kaldırmıştır(1826). Bu olaya Vakayı hayriye adı verilmiştir. Böylece ıslahatların önündeki engeller bir bir ortadan kaldırılmıştır. Halk arasında ise yeniçeriler aleyhinde düşmanlıklar başlamıştır. Yeniçeri mezarları dahi tahrip edilmiştir. Mehter yasaklanmıştır.Padişah yönetime tamamen hakim duruma gelmiştir. Yeniçeri ocağı’nın yerine avrupa tarzında asakir-i mansure-i muhammediyye adı ile yeni bir ordu oluşturulmuştur. Ekonomik alanda yapılan yenilikler(ıslahatlar) :Özel sektör teşvik edilmiştir. Yerli malı kullanılması teşvik edilmiştir. Müslüman tüccarlara gümrük kolaylığı sağlanmıştır. Balta Limanı antlaşması ile İngiltere ve Fransa’ya büyük ekonomik tavizler verilmiştir. Eğitim-kültür alanında yapılan yenilikler(ıslahatlar) : İlköğretim zorunlu hale getirilmiştir. Avrupa tarzında eğitim verecek okullar açılmıştır(Mekteb-i Tıbbiyye, Mekteb-i Adliyye vb.). Avrupa’ya ilk defa öğrenci gönderilmiştir. Takvim’i Vakayi adlı ilk resmi gazete çıkarılmıştır. Avrupa tarzı müzikler serbest bırakılmıştır. İlk defa karantina uygulanmıştır. Padişah, resmini devlet dairelerine astırmıştır. II. Mahmut yurdu tanımak için yurt gezilerine çıkmıştır. Selam ve Dua İle! 

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.