1. YAZARLAR

  2. Mustafa KARGA

  3. Seçimlerle imtihan
Mustafa KARGA

Mustafa KARGA

Mustafa KARGA
Yazarın Tüm Yazıları >

Seçimlerle imtihan

A+A-

Türkiye bugün sandık başına gidiyor. Yoğun bir propaganda dönemini geride bırakıyoruz. Siyasetçiler anlattı, anlayan anlayacağını anladı ve bugün artık sandık başına huzur ve güven içinde gidiyoruz.

Sandıktan çıkacak sonucun, milletimizi ve memleketimizi daha ileriye, daha güzel günlere taşımasını temenni ediyorum…

Seçimler demokrasi şölenleridir. Demokrasinin en temel şartıdır. Seçim günleri henüz ülkemizde oturmasa da bir şölen havasında yaşanması gerekiyor. Umarım bugün de kazasız belasız seçimleri atlatırız.

***

Bugünkü seçimler dolasıyla, gelin hem ülkemizdeki seçimler tarihine hem de demokrasinin ortaya çıkışına şöyle kısaca bir göz atalım.

Ana yurdu Eski Yunan'daki filozoflar Aristo ve Eflatun tarafından eleştirilmiş, halk içinde "ayak takımının yönetimi" gibi aşağılayıcı kavramlarla nitelendirilmiştir. Fakat demokrasi diğer yönetim şekillerinin arasından sıyrılarak günümüzde en yaygın kullanılan devlet sistemi haline gelmiştir. Artık siyasetbilimciler hangi sistemin daha iyi işlediğinden çok hangi demokrasinin daha iyi işlediği tartışmalarına girmişler ve liberal, komünist, sosyalist, muhafazakâr, anarşist ve faşist düşünürler kendi sistemlerinin erdemlerini ön plana çıkarmaya çalışmışlardır. Bu sebeple demokrasinin çok sayıda değişik tanımı ortaya çıkmıştır.

Çoğunluk, azınlık, fakir veya zengin olsun demokrasilerin ortak yönü halka dayanmasıdır. Günlük hayatta halkın, bir ülkede yaşayan tüm insanları kapsadığı düşünülse de pratikte demokrasi tarihinden beri –sürekli olarak genişletilse de- halka bir sınırlama konmuştur. Örneğin Fransız Devrimi’nden sonra yapılan seçimlerde oy verme hakkı sadece belli miktarda vergi verebilen vatandaşlara tanınıyordu, ABD’de güney eyaletlerdeki siyah ırkın ilk kez oy kullanabildiği tarih 1960'lardır. Kadınlara seçme hakkı ilk kez 1893'te Yeni Zelanda'da verilmiştir. Seçimlere tam katılım hakkı ise 20. yüzyıla kadar hiçbir ülkede verilmemiştir. Bu verilere, halkı oluşturan bireylerin öz iradelerinden kaynaklanan mutabık olmama durumunu da katarsak; pratikte halk çoğunluk anlamına dönüşür.

***

Türkiye Tarihi’nin ilk seçimleri bundan tam 135 yıl önce gerçekleştirildi. 1876'da yeni parlamenter sisteme geçen Osmanlı Devleti'nin ilk meclisine 130 üye seçildi. Seçilen üyelerden 69'u Müslüman, 46'sı Gayrimüslim vatandaşlardan oluşuyordu.

İlk Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), İstanbul Meclisi'nin (Meclis-i Mebusan) 16 Mart 1920'de dağıtılmasından sonra 23 Nisan 1920'de Ankara'da toplandı. Ankara'da toplanan meclis, iki dereceli seçim sistemine göre yapılan seçimle gelen yeni üyeler ile eski Osmanlı Meclis-i Mebusanı'ndan katılan toplam 437 üyeden oluştu. İlk Meclis, 1 Nisan 1923'te seçim kararı aldı, 16 Nisan 1923'te çalışmalarına son verdi. Seçim Kanunu gözden geçirildi. 18 yaşını tamamlayan her erkek ferd seçmek hakkına sahip kılındı. “Erkek” sıfatı eklenmese, eskisi gibi “ferd” sözcüğü bırakılmış olsa, kadınlara da seçme seçilme yolu açılmış olacaktı. Cumhuriyet tarihinin ilk partisi, 9 Eylül 1923’te Mustafa Kemal Atatürk’ün kurduğu "Cumhuriyet Halk Fırkası"dır. Milli Mücadeleyi örgütleyen ve yürüten "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti"nin devamı olan parti, 9 Mayıs 1935'te "Cumhuriyet Halk Partisi" (CHP) adını aldı. CHP 1946’ya kadar tek başına iktidarda kaldı.

Tek parti döneminde yaşanan 1923, 1927, 1931, 1935 ve 1939 seçimleri, I. Meşrutiyet döneminde çıkartılan İntihab-i Mebusan Kanun-i Muvakkati temel alınarak, iki dereceli ve basit çoğunluk seçim sistemine göre yapıldı. Buna göre halk önce "müntehib-i sâni" denilen ikinci seçmenleri, onlar da "saylav" denilen vekilleri seçtiler.

Seçimlerin asıl renkli dönemi 1946’dan sonra başlıyor. Tabi çok partili hayata geçişi temsil eden bu dönem başlı başına uzun bir yazının konusu…

Bu yazı toplam 226 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.