1. YAZARLAR

  2. Prof. Dr. Mustafa UZUNPOSTALCI

  3. SÖZÜNDE DURMAK VE VADE FARKI
Prof. Dr. Mustafa UZUNPOSTALCI

Prof. Dr. Mustafa UZUNPOSTALCI

Mustafa Uzunpostalcı
Yazarın Tüm Yazıları >

SÖZÜNDE DURMAK VE VADE FARKI

A+A-

         Bir önceki yazımızda alış-verişin çeşitli şekillerde yapılabileceğini ifade etmiştik. Bu çeşitlerden biri de veresiye de dediğimiz; bir malın peşin verilerek, bedelinin daha sonra ödenmesi üzerine yapılan anlaşma ile yapılan satış akdidir.

         Böyle bir satış ve yapılan akit dinimize göre caiz olan bir satış akdidir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus ödemenin ne zaman yapılacağının belirlenmesi ve her iki tarafın da bu vadeyi bilmesidir. Bunun en güzel tarafı bu borcun miktarı ve ödeme zamanının yazılması hâlinde ortaya çıkmaktadır. Borcun yazılması konusunda hassas olacak taraf ise borçlu kimsedir.

         Bir kimsenin bir başkasına borçlu olması ayıp veya günah değildir. Bu borçluluk ister bir malın satın alınmasından doğan bir borçluluk olsun, isterse ödünç para almaktan kaynaklanan borç sebebiyle olsun. Durum değişmez. Bir de borcun ne zaman ödeneceği konusunda tarafların mutabık kaldıkları tarihin belirlenmesi ve bilinmesi önemlidir.

         Burada şöyle bir ayırım yapmak uygundur: Eğer borç bir malın satın alınmasından doğan bir borç ise alacaklı kimse vade dolmadan önce alacağını talep edemez. Eğer daha önce isteyecek olursa borçlu olan kimse vadesinden önce vermeye mecbur olmadığı için vermeyeceğini/veremeyeceğini söyleyebilir ve vermeyebilir.

         Eğer verecek olursa da bunda bir mahzur yoktur; çünkü alacaklısına bir iyilik yapmış olur.

         Fakat borçlu olan kimse el ödüncü olarak aldığı bir paradan dolayı borçlu ise ve ne zaman ödeyeceği konusu da belirlenmişse, ancak alacaklı olan belirlenen gününden önce alacağını istemiş olursa borçlu olan kimse vadesinden önce vermem diyemez. Aslında böyle bir borç için vade belirlenmez, belirlense de buna riayet edilmesi gerekmez, çünkü alacaklı kimse her an isteyebilir.

         Aslında bu şekilde bir borç verme bir iyiliktir, borçlanan kimseye bir iyilikte bulunmadır. Zira borç veren kimse bu işi bir sevap kazanma ümidiyle yapmıştır. Bu sebeple de uzun veya kısa bir vade belirlemiş olsa bile o günden önce alacağını geri isteme hakkı vardır. Yaptığı iyiliğin sevabından vazgeçmiş sayılır. İstemek hakkı vardır. Borçlu da hemen vermek mecburiyetindedir. Geciktirebilmesi alacaklının vereceği izne bağlıdır.

         Ancak bir malın satışından doğan borç böyle değildir. Zira satıcı vadeli olarak sattığı malın bedeline, bedelini alacağı zamanı dikkate alarak, peşin satışa göre zam yapmıştır.

         Bundan çıkan netice şudur: Bir satıcı veresiye sattığı zaman bedelinin ödeneceğini kabul ettiği zamanın kısa veya uzun olmasına göre peşin satışından daha yüksek bir fiyata satabilir. Günümüzde yapılan vadeli satışlar da zaten böyle cereyan etmektedir.

         Aldatmamak ve karaborsa denen bir yola başvurmamak şartıyla böyle satışlarda dinen bir sakınca yoktur. Nitekim bir kimse ister peşin, ister veresiye satsın, bir yakınına veya sevdiği, hürmet ettiği bir kimseye peşin satışlarda bile indirim yaparak (ikram ederek) daha ucuza satabilmektedir. Yani bir malın fiyatını piyasa belirler, ancak alım satım yapan kimseler de satın alınan malın üzerinde anlaştıkları fiyattan satar ve satın alırlar.

         Veresiye satımlarda esas olan vadeye riayet etmektir. Özellikle de borçlu kimse belirlenen zaman içinde borcunu ödemekle yükümlüdür. Sebep ne olursa olsun, belirlenen vade gelmeden ödemek mecburiyetinde olmadığı gibi, alacaklının rızası olmadan, vadesi gelince de onu geciktirmek hakkı yoktur.

         Eğer vadeyi geçirir ve ödemeyi geciktirirse, özellikle de, enflasyonlu ortamda geciktirmeden doğan vade farkını alacaklıya ödemelidir.

         Konuyu bir sonraki yazımızda izah etmeye çalışalım.

        

Bu yazı toplam 258 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.