1. YAZARLAR

  2. Dilek Bülbül

  3. Türk Su Mimarisinde: Sebiller
Dilek Bülbül

Dilek Bülbül

Yazarın Tüm Yazıları >

Türk Su Mimarisinde: Sebiller

A+A-

İstanbul’da çeşme ile gelişen su kültürü zamanla sebil kültürünü oluşturmuştur. Sözlük anlamı “yol” olan sebil kelimesinin İslam toplumunda halkın yararına, Allah rızası için hizmet etmek anlamına gelen “fî sebîli’llâh” kavramından geldiği düşünülmektedir. Bu kavramın oluşması bizatihi kültürümüzde vakfetmeye dayalı bir kültür olduğunun göstergesidir. Osmanlılar döneminde dağıtılan su için sebil veya sebbâle, dağıtıldığı yere içinse sebîlhâne ismi kullanılsa da zamanla hane kavramı düşmüş sadece sebil olarak devam etmiştir.  Bugün dahi çeşitli yerlerde gördüğümüz damacana suyun içilmesini sağlayan elektrikli aletlere de sebil denmektedir.
    Sebillerin en erken örnekleri Selçuklular döneminde görülür. Günümüze ulaşan en eski sebil, Konya’daki Anadolu Selçuklularına ait Sahib Ata Camii’nin (1258) taç kapısının iki yanında yer alan iki sebildir. Bu sebiller arkalarında oda bulunan sivri kemerli iki pencere şeklindedir. Osmanlı döneminde sebil kültürü daha da gelişmiş ve İstanbul, Kahire ve Kudüs gibi önemli merkezlere özenli sebiller yapılmıştır.  Kahire’deki “sebil-küttâb” adlı sebil özel bir yapıya sahip olup alt katı sebil üst katı Kur’an okulu şeklinde inşa edilmiştir.
    Klasik dönem Osmanlı sanatında çeşmeler ve sebiller sade ve dönemin sanatına uygun olarak geometrik ve rûmî motiflerle bezenmişlerdir. Dış kısmında ise kemerle ya da kirişle oluşturulan, dökme tunç veya demirden şebekeli pencere açıklığı vardır. Bu açıklıklardan mübarek günlerde su yerine şerbet akardı. Bazı rivayetlere göre, ilk sebil örneği olarak bahsettiğimiz Sahib Ata Camii’nde bulunan emzikli sebillerin birinden süt birinden bal akardı ve isteyen yolcu karnını bu sebiller sayesinde çok rahat doyurabilirdi.
    Tarihte çeşitli mimari özelliklerle, farklı içeceklerle halkın hizmetine sunulmuş sebillerin günümüzde sadece plastik bardaklara ve damacanalara indirgenmiş olduğunu görmek her ne kadar bizi üzse de çeşitli belediyeler tarafından yapılan çorba çeşmelerinin sebil kültürümüzü canlandıracak şekilde genişletilmesini ümit ediyoruz.



bd861181-86da-4abd-b983-68f801c043f4.jpg

Bu yazı toplam 1165 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar