1. YAZARLAR

  2. Prof. Dr. Ali ACAR

  3. Yaşlıların Sosyal Güvenliği
Prof. Dr. Ali ACAR

Prof. Dr. Ali ACAR

Yazarın Tüm Yazıları >

Yaşlıların Sosyal Güvenliği

A+A-
Sosyalgüvenlik sisteminin kapsadığı önemli risklerden birisi de yaşlılıktır. 18 Mart -24 Mart arası Yaşlılar haftası olarak ktlanmaktadır.Yaşlılarasağlanan sosyal güvenlik hakları (yaşlılık aylığı bağlanması) geçmişte çokçeşitli kanunlarla 16 sağlanmaktaiken, sosyal güvenlik reformuyla birlikte hali hazırda 5510 sayılı SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunuyla sağlanmaktadır. 5510 sayılıKanun hükümlerine göre;4/a, 4/b ve 4/c statülerinde belirli bir süre çalışıp, gerekli yaş ve prim ödeme gün koşulunu yerine getiren kişiler Sosyal Güvenlik Kurumundan emekli aylığına hak kazanmakta ve bu şekilde sosyal güvenceye kavuşmaktadırlar.
Yaşlılık, kişileri çalışamaz duruma düşüren, gelir kaybına yol açan ve sonuçta sigortalıyı ve ailesini ekonomik (geçim sıkıntısı) ve sosyalzorluklarla karşı karşıya bırakabilen ciddi sosyal bir risktir. Bütün sosyal güvenlik sistemlerindebelli bir kronolojik yaş, yaşlılık sigortası yardımlarının başlayacağı yaşolarak belirlenmiş olup, buna emeklilik yaşı da denilmektedir. Emeklilik yaşı;ülkelerin sosyal ve demografik yapısı ile istihdam politikaları başta olmaküzere bir çok etkene bağlı olarak farklılık göstermektedir. Nüfus yaşlanmasıyla karşı karşıyabulunan ülkelerde emeklilik yaşı genel olarak 60 yaş ve yukarısı olarak belirlenmiştir. Ülkemizde de,yaşlılık sigortasından kişilere aylık bağlanması için kanundan öngörülen sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısının yanı sıra belirli bir yaşın doldurulmuşolunması şartı da aranmaktadır. Yaşlılık sigortasından yapılacak temel sosyalsigorta yardımı, yaşlılık aylığı bağlanmasıdır. Ancak istisnai olarak toptan ödeme yapılabilmektedir. Bunların yanı sıra, yaşlılık aylığı alanlara sağlık yardımı yapılmakta, vergi iadesi ve sosyal yardım zammı ödenmekte, bazı durumlarda yol parası vezorunlu birtakım giderler de karşılanmaktadır.
Ülkemizdesosyal güvenlik programlarından yararlanan ve gerçek anlamda sigortalı olup, emekliolabilenlerin sayısı henüz yeterli düzeye ulaşmamıştır. Bir başka deyişle,ülkemizde sosyal güvenlik bilinciyeterince oluşmamıştır. Bu durum ise, değişen toplumsal koşullar nedeniyle primli sosyal güvenlik sistemi dışında kalan yaşlıların maddi risklere karşı korunması, aylık gelir bağlanması ve sağlık yardımı yapılması zorunluluğunu doğurmuştur. Sosyal güvenlik bilincinin gelişmemesinin en önemli olumsuz sonuçlarından birisi kayıt dışı çalışmadır. Kayıt dışı çalışmanınsakıncaları ileriki yaşlarda ortaya çıkmakta, özellikle belirli bir yaşa kadar yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli olan prim ödeme gün sayısı koşulunu ya da sigortalılık süresi şartını yerine getiremeyen kişiler, yaşlılık aylığından ve bu aylıktan sağlanan sosyal yardımlardan yararlanamamaktadırlar.Tam da bu noktada, devreye primsiz sosyal güvenlik sistemi girmektedir. Primsiz sosyal güvenlik rejimi, toplumdaki muhtaç veyagüçsüz bireylerin korunmasına yönelik olarak sosyal devlet ilkesinin bir gereğiolarak kişilere karşılıksız yapılan sosyal yardım ve hizmetlerden oluşmaktadır.
Primsiz sosyal güvenlik rejiminin belirleyici özelliği, yardımlardan yararlanankişilerin bu yardımlardan yararlanmak için önceden herhangi bir şekilde primödemiş olmak zorunluluğunun bulunmamasıdır. Primsiz sosyal güvenlik rejimi,genellikle primli rejimin kapsamı dışında kalmış kimsesiz muhtaç durumda olankişilere yardım ve hizmet vermeyi amaçlamaktadır.Bu yönüyle primsiz sosyal güvenlik rejimi, toplumsal bütünleşmeyi sağlayarak sosyal güvenliğin yaygınlaşmasını sağlamaktadır.
2022sayılı Kanuna göre 65 yaşından büyükolup, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan gelir ve aylık almayan, muhtaç olan Türk vatandaşlarına hayatta oldukları sürece aylık bağlanmaktadır.65 yaş aylığı uygulaması, son derece geniş kapsamlı kamu sosyal güvenlikharcaması olup, iyi bir sosyal güvence örneğidir. Bu şekilde belirtilen kişilerin sağlık hizmet sunucularından (hastane, tıpmerkezi vb.)sağlık yardımı alması da sağlanmaktadır. Bunların yanı sıra, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olmayan ve muhtaç durumda bulunan yaşlılara3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu gereği de yardımyapılmaktadır
Yeterli olmamakla birlikte, özellikleyapılan son düzenlemelerle muhtaçlık sınırının asgari ücrete dayalı hale getirilmesi;hem aylıkların bir miktar artışını hem de 2022 sayılı Kanunun uygulama alanınıngenişlemesini sağlamıştır. Yaşlılarımızı son dönemlerinde dert ve sıkıntılardankurtarılarak yaşamlarını daha kaliteli bir düzeyde devam ettirmelerini sağlamakhem Devletin hem de toplumun sosyal görevleri arasında yer almaktadır.
 
Bu yazı toplam 111 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.