o ihtiÅŸamlı tarihi okurken gözümde canlandırdığım mekanlarda var olmak, yaşıyorcasına okumak bana büyük haz verir. Türk tarihinde kadınlar diÄŸer tarihlere oranla daha baÅŸat rollerdedir. Ama büyük bir ustalıkta ikinci planda kalarak, birincil olmayı baÅŸarmışlardır. En keskin örneÄŸi verecek olursak Kanuninin eÅŸi Hürrem Sultandır, tabi. Åžu aralar bende bir merak oluÅŸtu. Türk tarihinde özellikle Osmanlı tarihindeki kadınlar ve hayatları. Ne yapmışlar, nasıl yaÅŸamışlardı; onların yaÅŸamı kafes arkası mıydı yoksa bin bir gece masalı mıydı …Ä°lk baktığım kaynak, güvenilirliÄŸinden emin olduÄŸum Yılmaz Öztuna’nın Büyük Osmanlı Tarihi eseriydi Ötüken Yayınevi tarafından basılan 10 ciltlik bir eserdir. Her evde olması ve okunması gereken bir kaynak olduÄŸu kanaatindeyim. Kaynakta, harem hayatının anlatıldığı bölümde ki ihtiÅŸam, dudak uçuklatacak cinsten. Bir düÄŸün alayından bahsedilir ki kıyafetler, eÄŸlenceler, takılar Osmanlının ihtiÅŸamını yansıtır. ÇocukluÄŸumuzda okuduÄŸumuz hikâyelerdeki saray yaÅŸantılarını ben abartı zannederdim, anladım ki az bile mübalaÄŸa edilmiÅŸ. Velhasıl sayfaları su içer gibi kana kana okudum. KiÅŸilerden kesitler verilirken bir tartışma ortamında Sultan Abdülmecid’e erkek olsaydım ÅŸimdi ben padiÅŸahtım deme cüretini gösteren, o cüretti gösterecek kadar kendinden emin, karşı tarafın saygısını kazanan sultan dikkatimi çekti. Bu Sultan ayrıca yeÄŸeni II.Abdülhamid tarafından da saygı görmüÅŸ, PadiÅŸahın karşısına alıp sohbet ettiÄŸi, istiÅŸare ettiÄŸi tek bayan olarak da hareme mührünü vurmuÅŸtur. Ayrıca o devirde Osmanlıya kök söktüren Kavalalı ailesinin kadınlarına, otoritesiyle el pençe durduran, etek öptürende yine ADÄ°LE SULTAN’ dır. Kimdir Adile Sultan diye soracak olursanız.Adile Sultan 1825 yılında, Ä°stanbul'da, Sultan 2. Mahmut ile eÅŸlerinden Zernigar Sultan'ın kızı olarak dünyaya geldi. Babası Sultan 2. Mahmut sanatçı kiÅŸiliÄŸi ile öne çıkmış, özellikle hat ve musiki ile yakından ilgilenmiÅŸ bir padiÅŸahtı. Sultan Ä°kinci Mahmud, kızı Adile Sultanı çocukları yaÅŸamayan baÅŸkadın Nevfidan Kadına büyütmek üzere verdi. O da Adile Sultanı kendi evladı gibi büyütüp yetiÅŸtirdi. Mükemmel bir tahsil ve terbiye gördü. Tam anlamıyla harem eÄŸitiminden geçti. Daha sonra da Kaptan-ı Derya Mehmet Ali PaÅŸa ile evlenmiÅŸtir. Mehmet Ali PaÅŸa daha sonra sadrazam olacak, ama çiftin mutlu evliliÄŸi ciddi kayıplarla yüzleÅŸecektir. Öncelikle üç çocuklarını kaybederler, daha sonra Mehmet Ali PaÅŸa ölür, son olarak da genç kızı Hayriye Sultan vefat eder. Ölümlerle sarsılan Adile Sultan yoÄŸun bir kedere gömülür, NakÅŸibendi tarikatına girer. 1898'de vefat eder. Türbesi Ä°stanbul Eyüp'te, Bostan Ä°skelesi yakınındadır. Döneminin ünlü kadın ÅŸairleri Leyla ve Fıtnat hanımlardan yetenek ve teknik bakımdan daha az baÅŸarılı sayılsa da Adile Sultan özellikle Osmanlı tarihine tuttuÄŸu ışık nedeniyle önemlidir. Çocuklarının ve eÅŸinin arkasından hissettiÄŸi hüznü çeÅŸitli ÅŸiirlerinde yoÄŸun bir biçimde iÅŸlemiÅŸtir. Aruzun yanı sıra hece vezniyle (ölçüsü) de ÅŸiirler yazmıştır. Åžiirlerinde Yunus Emre, Fuzuli ve Åžeyh Galip gibi ünlü ÅŸairlerin etkisini görmek mümkündür. Åžiirleri 1996'da "Adile Sultan Divanı" ismiyle yayımlanmıştır. Babası, annesi, kardeÅŸleri ve çevresi hakkında yazdıkları dönemin saray erkanının ve yönetiminin anlaşılmasına yardımcı olur. Bunun dışında Adile Sultan'ın önemli bir vasfı da Osmanlı hanedanından Divan tertip etmiÅŸ tek kadın ÅŸair olmasıdır. Hayatında bir dönüm noktası teÅŸkil eden kayıplarının etkisini ÅŸiirlerinde görmek mümkündür; Adile Sultan,yetmiÅŸ üç sene yaÅŸadı ve bu süre zarfında, Ä°kinci Mahmud, Abdülmecid, Abdülaziz, BeÅŸinci Murad ve Ä°kinci Abdülhamid’in saltanatını gördü. Adile Sultanın bu mısraları Sultan Abdülaziz Hanın intihar etmeyip, öldürüldüÄŸüne dair nice vesika yanısıra kıymetli bir ÅŸehadettir. Adile Sultanın basılmamış olan Divan’ının yazma nüshaları Üniversite ve Topkapı Sarayı Kütüphanelerinde mevcuttur. Atası Kanuni Sultan Süleyman Hanın ÅŸiirlerini, Divan-ı Muhibbi adıyla, ilk defa yayınlanmasını saÄŸlamıştır.

Nasıl yanmam ki ben oldu olanlar Şah-ı devrana,
Bilinmez oldu hali, kıydılar ol zıll-ı Yezdana.

Cihan matem tutup kan aÄŸlasın Abdülaziz Hana,
Meded Allah mübarek cismi boyandı kızıl kana.

Nasıl hemşiresi bu Adile yanmaz o Hakana,
Ki kıydı bunca zalimler karındaş-ı cihanbana

Rıza virmezdi adl ü ÅŸefkati zulm-i müÅŸirana
Bütün nar-ı firakı saldı kalb-i ehl-i imana.

Bu yazı toplam 211 kez okunmuş.

Yorumlar

Nadide Ülkü ALTIPARMAK - yazara ait diğer bazı yazılar :

• A.A.’nın objektifinden KONYA
• Åžehidimin Kanı Yerde Kalmasın
• ASIM'IN NESLÄ° ve 120