Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim üyeleri Prof. Dr. Kuddisi Ertuğrul, Prof. Dr. Tuna Uysal, Doç. Dr. Meryem Bozkurt, Doç. Dr. Emrah Şirin, Doç. Dr. Hakkı Demirelma ve Doç. Dr. Burcu Yılmaz Çıtak, Türkiye genelinde 45 ilde saha çalışmaları gerçekleştirdi. Konya, Karaman ve Antalya'dan alınan örnekler üzerinde yapılan değerlendirme ve analizler sonucunda ise daha önce bilinmeyen dört yeni kayagülü türü kayıtlara geçti. Türler, bilim dünyasına tanıtılarak uluslararası saygınlığı bulunan Plants dergisinde yayımlandı.

Proje detaylarına ilişkin bilgi veren Prof. Dr. Kuddisi Ertuğrul, 'Çalışmamız, TÜBİTAK tarafından desteklenen kayagülü (Aethionema) cinsinin revizyonuna yönelik bir projenin ürünüdür. Türkiye'de 45 ilde gerçekleştirdiğimiz arazi çalışmalarında yaklaşık bin 500 örnek topladık. Ayrıca yurt içindeki 15 herbaryum ve yurt dışındaki yaklaşık 10 uluslararası herbaryumu inceleyerek toplamda 2 bin 500'e yakın örnek üzerinde çalıştık. Morfolojik, taksonomik, tohum, polen, moleküler ve kromozom analizlerini birlikte değerlendirerek bu dört bitki türünün bilim dünyası için yeni olduğuna karar verdik' diye konuştu.

TÜRKİYE KAYAGÜLÜ AÇISINDAN ÖNEMLİ BİR MERKEZ

Yeni türlerin tamamının Toroslar'da yayılış gösterdiğine dikkat çeken Ertuğrul, 'Bu bitkilerin tamamı Konya, Karaman ve Antalya illerindeki Toros Dağları'nda tespit edildi. İki tür Karaman'da, biri Konya'da, biri ise Antalya'nın Akseki ilçesinde tanımlandı. Bu türleri Beyşehir kayagülü, Sultan kayagülü, Akseki kayagülü ve Göktepe kayagülü olarak adlandırdık. Kayagülü cinsi dünyada yaklaşık 70 türle temsil ediliyor ve bunların 51'i Türkiye'de yayılış gösteriyor. Bu 51 türün 37'si endemik, yani yalnızca Türkiye'de bulunuyor. Bu durum Türkiye'yi bu bitki grubu açısından önemli bir merkez haline getiriyor' dedi.

Bitkilerin yetişme ortamına ilişkin bilgi veren Ertuğrul, 'Türlerin büyük bölümü serpantin ve kireçtaşı gibi kayaç alanlarda, bin 100 ile 2 bin metre arasındaki yükseltilerde yetişiyor. Beyşehir kayagülü ise daha çok bozkır alanlarda görülüyor. Bu bitkiler halk tarafından çok bilinen türler değil. Bu nedenle kullanım alanlarına dair literatürde şu an için bir bilgiye rastlamadık' ifadelerini kullandı.

Ertuğrul, yeni keşfedilen türlerin de yaklaşık 30 bin örnekle Türkiye'nin önemli koleksiyonları arasında yer alan ve Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü bünyesinde bulunan KNYA Herbaryumu'na eklendiğini belirtti. Prof. Dr. Ertuğrul, hazırlıkları süren ve yaklaşık 70 cilt olarak planlanan 'Resimli Türkiye Florası' çalışmasıyla Türkiye'nin bitki çeşitliliğinin güncel ve görsel bir şekilde sunulmasının hedeflendiğini aktardı.

Araştırma kapsamında geliştirilen yapay nöronların üretiminde, yarı iletken özellik taşıyan molibden disülfür ve iletken grafen içeren özel elektronik yazıcı maddesi kullanıldı. Bu malzemeler, 'aerosol jet' olarak bilinen püskürtme tekniğiyle esnek polimer yüzeylere basılarak üretildi. Ortaya çıkan yapının, gerçek nöronların sinyal üretim biçimini taklit edebilen karmaşık elektriksel tepkiler oluşturabildiği ifade edildi.

Uzmanlara göre bu gelişme, yalnızca tıp alanında değil, aynı zamanda yapay zeka donanımlarında da önemli sonuçlar doğurabilir. Özellikle enerji ve su tüketimi yüksek olan mevcut sistemlere alternatif olarak, çok daha az enerji harcayan, çevre dostu ve biyolojik dokularla entegre olabilen yeni nesil işlemcilerin önünü açabilir.

Modern savaşın doğasını kökten değiştiren insansız sistemler, yeni nesil 'avcı' (interceptor) dronlarla farklı bir boyuta taşınıyor. Özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı ile birlikte düşük maliyetli, yüksek hızlı ve hedefe kilitlenebilen sistemlerin sahadaki etkisi artarken, Türk savunma sanayisi bu alanda da iddiasını ortaya koyuyor. Türkiye'nin ilk önleme (interceptor) dronu Skydagger tarafından geliştirildi. Hava tehditlerine karşı anlık reaksiyon göstererek imha edebilen avcı dron operasyonel kabiliyeti de artıracak. Avcı dron insansız hava araçlarını, kamikaze dronları veya mini-mikro dron sürülerini tespit edip, havada imha etmek için tasarlandı.

Avcı dron, mühimmatlı olarak 10 dakika maksimum uçuş süresi ve saatte 320 km/s ulaşabilen yüksek sürati sayesinde hava tehditlerine karşı anlık reaksiyon gösterebiliyor. Bünyesinde çift kamera bulunduran avcı dron, 500 gramlık harp başlığıyla hedefe doğrudan çarparak yüksek imha gücü sağlıyor.

Skydagger Genel Müdürü Mehmet Öztekin, geliştirdikleri yeni nesil interceptor dron sistemine ilişkin detayları paylaştı. Öztekin, sistemin yüksek hız ve etkin hedef imha kabiliyetiyle öne çıktığını belirterek, 'Sektörde benzer platformlar var ancak biz daha yüksek hız, daha fazla menzil ve daha büyük harp başlığına odaklandık. Düz uçuşta 320 kilometre hıza ulaşabiliyoruz. Hedefe dalış anında bu hız 350-360 kilometre seviyelerine çıkıyor' dedi.
Dünyada benzer ölçekte yaklaşık 30-35 farklı platform bulunduğunu ifade eden Öztekin, geliştirdikleri sistemin özellikle performans değerleriyle ayrıştığını vurguladı.

Sistemin en dikkat çeken özelliklerinden birinin kullanım kolaylığı olduğunu belirten Öztekin, platformun elde taşınarak ateşlenebileceğini söyledi.
Öztekin, 'Bu sistemi adeta bir tüfek gibi düşünün. Personel, hedefi gördüğü anda yönlendirerek ateşleyebilecek. Kalkışı manuel olarak hedef doğrultusunda yapılıyor. Bu da sahada büyük esneklik sağlıyor' diye konuştu.
Sistemin iki farklı çalışma prensibine sahip olduğunu belirten Öztekin, bu kabiliyetlerin sahadaki etkinliği artırdığını dile getirdi.

İlk kullanım senaryosunda operatörün görsel temasla hedefe kilitlenme sağladığını ifade eden Öztekin, şunları söyledi: 'Yakın mesafede gördüğünüz hedeflerde hem gündüz hem termal kamerayla görüntü kilitleme yapıyorsunuz. Kilit atıldıktan sonra sistem tamamen otonom şekilde hedefe yöneliyor ve imha görevini gerçekleştiriyor. Kalkıştan itibaren süreci kendisi yönetebiliyor.'

İkinci senaryoda ise sistemin radar verileriyle yönlendirildiğini belirten Öztekin, şu bilgileri verdi:

'Radar, hava tehdidini algılıyor ve enlem, boylam, yükseklik bilgilerini yer istasyonuna aktarıyor. Bu veriler pilotun önüne düşüyor. Sistem, yönlendirici imleçlerle operatörü hedef bölgesine götürüyor. Görsel temas sağlandıktan sonra yine kilitleme yapılarak hedef etkisiz hale getiriliyor.'

Sistemin harp başlığına ilişkin de bilgi veren Öztekin, toplamda yaklaşık 500 gramlık bir mühimmat yapısına sahip olduğunu belirtti. Öztekin, 'Bunun yaklaşık 100 gramı patlayıcı, 280 gramı ise bilya şeklinde tahrip unsurlarından oluşuyor. Bu yapı sayesinde hedef üzerinde yüksek etki oluşturabiliyoruz' dedi.
'Her platformdan kullanılabilecek şekilde tasarlandı'
Yeni nesil interceptor dronun yalnızca elde değil, farklı platformlardan da kullanılabileceğini belirten Öztekin, sistemin çok yönlü kullanımına dikkat çekti. Öztekin, 'Bu sistem kara araçlarından, deniz platformlarından, hatta küçük bir bot üzerinden bile rahatlıkla kullanılabilir. Aynı zamanda hava platformlarından bırakılabilecek şekilde de tasarlıyoruz' ifadelerini kullandı.

Üretim süreçlerinde yüksek adetli imalata odaklandıklarını belirten Öztekin, enjeksiyon ve 3D üretim tekniklerini birlikte kullandıklarını söyledi. Öztekin, 'Dünyada bu tür sistemler genelde 3D printer ile üretiliyor. Ancak biz seri üretim hedeflediğimiz için enjeksiyon yöntemine geçiyoruz. Tasarımlarımızı buna uygun hale getiriyoruz. Amacımız yüz binler seviyesinde üretim yapmak' diye konuştu.

Programda konuşan Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, 'Türkiye'nin İHA ve SİHA platformları sadece ihracat başarısı elde etmekle kalmamış; modern çatışma konseptinin yeniden şekillenmesinde öncü bir rol oynamıştır. Elektronik harp ve siber operasyonlar, çatışmanın görünmez ancak belirleyici boyutları olarak ortaya çıkmıştır. Uzay yeni bir rekabet alanı haline gelmiştir. Uydu ağları, ticari görüntüleme kapasitesi ve güvenli iletişim altyapısı, askeri güç projeksiyonunun ayrılmaz parçaları olmuştur. Yapay zeka durumsal farkındalığı artırmakta, karar döngülerini hızlandırmakta ve lojistik zincirlerini optimize etmektedir. Yazılım artık donanımla eşit ağırlıkta stratejik bir değişken haline gelmiştir. Tüm bu dönüşümden çıkarılacak en kritik sonuç şudur: Günümüzün savunma sanayii mimarisi bizzat savaş alanında şekillenmektedir. Sahadan gelen gerçek zamanlı geri bildirimler, endüstriyel adaptasyonun hem hızını hem de yönünü doğrudan belirlemektedir. Türkiye'nin savunma sanayiindeki başarısının arkasındaki en temel faktörlerden biri, saha ile sanayi arasındaki bu yakın ve kesintisiz diyalogdur. Çevik yaklaşım. Hızla uyum sağlayanların ayakta kaldığına hep birlikte şahit oluyoruz. Uyum sağlamakta yavaş kalanlar sadece rekabette geri kalmakla kalmaz, stratejik olarak savunmasız hale gelirler' diye konuştu.

Görgün, 'Bugün Türkiye'nin savunma ve havacılık ekosistemi 4 binden fazla şirketi, 100 binden fazla doğrudan istihdamı, 20 milyar doları aşan ciroyu ve sadece 2025 yılında 185 ülkeye yapılan 10 milyar doları aşan ihracatı kapsamaktadır. Bu rakamlar soyut bir büyüme hikayesini temsil etmiyor. Bunlar ulusal bir kabiliyet mimarisinin, özgün tasarım kapasitesinin ve sürdürülebilir bir endüstriyel yetkinlik derinliğinin somut yansımasıdır. Bu dönüşümün mümkün kılınmasında Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinin, rehberliğinin ve sarsılmaz desteğinin belirleyici rolünü saygıyla ifade etmek isterim. Bu yolculuğu küresel bir bağlama yerleştirmek, önemini daha da netleştirmektedir. Güncel raporlar Türkiye'yi, gelişen küresel savunma gücü haritasında 'yükselen çevik oyuncu' olarak tanımlamaktadır; savaşta kanıtlanmış sistemlere, esnek bir üretim modeline ve savunma kabiliyetini bağımsız bir platformdan ziyade bir 'operasyonel paket' olarak sunma kapasitesine sahip bir ülke olarak nitelendirmektedir' dedi.

Görgün, '2035 yılına doğru bakıldığında, bir savunma sanayii gücü kimin en çok harcadığına göre değil, şunlara göre belirlenecektir: En hızlı kimin ürettiği, en derin tedarik zincirlerini kimin kurduğu, savaş alanı derslerini ürünlere en hızlı kimin dönüştürdüğü, ittifak ağlarını endüstriyel güce kimin çevirebildiği. Türkiye tam olarak bu doğrultuda inşa etmektedir. Milli Teknoloji Hamlesi, beşeri sermayemiz ve stratejik malzemeler üzerindeki artan hakimiyetimizle inşa ettiğimiz kapasite artık sadece Türkiye'nin güvenliğine değil, ortaklık kurduğumuz ulusların güvenliğine de katkı sağlamaktadır. Türkiye'nin savunma sanayii iş birliği anlayışı, platform satışının çok ötesine geçen uzun vadeli bir kapasite geliştirme modeli üzerine kuruludur. Ortak ülkelere sadece sistem satmıyoruz. Birlikte geliştiriyor, birlikte üretiyor, teknoloji transfer ediyor, eğitim veriyor ve sürdürülebilir endüstriyel ilişkiler kuruyoruz. Güvenlik, nihayetinde güvenilir ve kalıcı ortaklıklar üzerine inşa edilir. Ülkeler birlikte üretim yaptıklarında sadece sistemleri paylaşmazlar; bilgiyi paylaşırlar, planları paylaşırlar ve geleceğe birlikte yatırım yaparlar. Bu iş birliği modeli karşılıklı faydayı, uzun vadeli değer yaratmayı ve stratejik güven inşasını mümkün kılar' dedi.

Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, 'Teknoloji transferi de bu çerçevede anlamlı bir ağırlık taşımaktadır. Türkiye bu yolun değerini kendi tecrübesinden bilmektedir. Bağımlılıktan özerkliğe uzanan yolculuğumuz bize teknoloji transferinin yerel kapasiteyi nasıl dönüştürebileceğini ilk elden öğretmiştir. Bu nedenle, benzer bir yolculuğa çıkmak isteyen ortak ülkelerin özlemlerini anlıyor, destekliyor ve bu süreçte yanlarında yer alıyoruz. Gelişmekte olan pazarların kendi savunma ekosistemlerini güçlendirme konusundaki artan kararlılığı, Türkiye için çok anlamlı bir yeni ortaklık coğrafyası açmaktadır. Bu ülkelerle ilişkilerimizde platform satış sınırlarının çok ötesinde; yazılım entegrasyonu, bakım ve idame altyapısı, dijital destek mimarisi ve ortak endüstriyel kapasite inşasına öncelik veriyoruz. Türkiye bu yolda güvenle, sorumluluk bilinciyle ve net bir amaç duygusuyla ilerlemektedir. SSB koordinasyonunda Türk savunma sanayii; yerli kabiliyet, sorumlu inovasyon, güçlü ortaklıklar ve Milli Teknoloji Hamlesi ile beşeri sermayemize yapılan sürekli yatırımlarla bu gelişen mimariye katkıda bulunmaya devam edecektir. Açıkça belirtmek istediğim bir mesajla sözlerimi bitirmeme izin verin: Türk savunma sanayii güçlü bir ihracat performansı sergilemiştir. Bu performans, ekosistemimizin sürdürülebilirliği için stratejik önem taşımaktadır ve haklı bir gurur kaynağıdır. Ancak ihracat bizim için nihai hedef değil, sadece uzun vadeli stratejik iş birliği için bir araçtır. Savunma kapasitemizi istikrar ve barış temeli üzerine inşa ediyoruz. Geliştirdiğimiz her sistem, kurduğumuz her ortaklık ve yaptığımız her ihracat bu temelin sürdürülebilirliğine hizmet etmektedir. Güçlü bir savunma sanayii barışı tehdit etmez; barışın üzerinde durduğu zemini tahkim eder. Türkiye, bölgesel ve küresel barışı en öncelikli sıraya koymaktadır. Savunma kapasitemiz geçmişte olduğu gibi bugün ve gelecekte de bu barışın garantörü olarak konumlandırılmıştır. Türk savunma sanayii, bu anlayışla hareket ederek ulusal güvenliğin güçlü bir sütunu, dost ve müttefik ülkeler için güvenilir bir ortak, bölgesel ve küresel istikrar için yapıcı bir katkı sağlayıcı olmaya devam edecektir' diye konuştu.

Animasyon ve gerçek görüntülerin bir arada yer aldığı filmde, savunma sanayinde yaşanan gelişmelere vurgu yapılıyor. Jandarma Genel Komutanlığı Havacılık Komutanlığı'nda çekimleri yapılan film; bir helikopter çekicisinin GÖKBEY'i uçuşa hazırlamak için onu aramasıyla başlıyor. Çekicinin GÖKBEY'i aradığı sırada, yabancı menşeili Mi-17, S-70 ve TUSAŞ tarafından üretilen T-70'le aralarında geçen diyaloglar esprili bir dille ele alınıyor. Filmde geçen 'Daima hazır' ve 'Daha da ileri gideceğiz' ifadeleri savunma sanayindeki öz güvene işaret ediyor.

Çay bahçelerinden toplanan yeşil çay filizlerinin fabrikalarda işlenirken ayrılan lifli kalın kısımları; çay atığı veya çay çöpü olarak adlandırılıyor. Araştırmalara göre Türkiye'de çay üretimi sonucunda yılda yaklaşık 83 bin ton çay atığı oluşuyor. Öğrenciler, bu büyük atık kaynağını bilimsel bir fırsata dönüştürerek çay posasındaki doğal bileşenleri kullanıp gümüş nanoparçacıklarla güçlendirilmiş hijyenik bir yüzey kaplama teknolojisi geliştirdi.

'Gümüşün Yeşil Yolculuğu: Atık Çay Polifenolleri ile Güçlendirilmiş Hijyenik Kaplama Teknolojisi' adı verilen proje, yapılan laboratuvar testlerinde yüzde 99,5'e varan antibakteriyel etki göstererek dikkat çekti. Proje aynı zamanda TÜBİTAK 2204A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması'nda binlerce proje arasından ilk 6'ya girerek önemli bir başarı elde etti. Sağlık ve hijyen alanında oldukça önem taşıyan projenin farklı testler yapılarak daha da geliştirilmesi hedefleniyor.

Geliştirilen antibakteriyel kaplama, su bazlı vernik ve benzeri kaplama malzemelerine entegre edilerek farklı yüzeylerde kullanılabilecek şekilde tasarlandı. Boya, vernik ve çeşitli kaplama ürünlerinin içine katılarak duvarlar, masa yüzeyleri, kapı kolları gibi temasın yoğun olduğu alanlarda uygulanabileceği belirtildi. Özellikle hastaneler, laboratuvarlar, gıda üretim tesisleri ve kuaförler gibi hijyenin kritik olduğu ortamlarda yüzeyleri bakterilere karşı daha güvenli yapacağı ifade edildi.

Projenin fikir aşamasını anlatan öğrencilerden Derin Şengül, bakterilerin yüzeylerde oluşturduğu risklerin bu çalışmanın çıkış noktası olduğunu belirtti. Şengül, 'Yaptığımız araştırmalarda bakterilerin birçok yüzeyde ciddi sorunlara yol açtığını gördük. Antibakteriyel kaplamaların bu soruna karşı etkili bir çözüm olduğunu fark ettik ancak bu kaplamaların çok yaygın kullanılmadığını gördük. Bu nedenle kendi kaplamamızı geliştirmeye karar verdik. Gümüş nanoparçacıklar geniş yüzey alanı sayesinde güçlü antibakteriyel özellik gösteriyor. Bu yüzden ana ham madde olarak gümüş nanoparçacık kullanmaya karar verdik. Bunun yanında sıfır atık yaklaşımı kapsamında çay atığını değerlendirmeyi hedefledik' şeklinde konuştu.

Projede yer alan öğrencilerden Leyla Omar ise bakterilerin yalnızca hastanelerde değil günlük yaşamın birçok alanında bulunduğunu söyledi. Omar, 'Kaplamayı üretirken çevre dostu yeşil sentez yöntemini kullandık. Ayrıca su bazlı vernik ile gümüş iyonlarını entegre ettik. Bu sayede kokusuz ve renksiz bir kaplama elde ettik. Duvarlar, masa yüzeyleri ve birçok farklı yüzeyde kullanılabilir. Hastaneler ve sağlık kuruluşları, laboratuvarlar, kuaförler, gıda üretim tesisleri, okullar ve toplu yaşam alanları olabilir. Yaptığımız testlerde bakterilerin üremesi için en uygun ortamda bile kaplamanın yüzde 99,5'e varan antibakteriyel etki gösterdiğini gördük. Farklı ortamlarda yaptığımız deneylerde yüzde 100'e varan antibakteriyel etkinlik de gözlemledik' dedi.

Projede yer alan öğrencilerden Çağan Gültekin ise projenin uzun ve zorlu bir çalışma süreci sonunda ortaya çıktığını söyledi. Gültekin, 'Proje boyunca ekip olarak sürekli birlikte çalıştık. Bazen derslerle birlikte yürütmek zor oldu, çok yorulduk ve bazı denemelerde başarısız olduk. Ancak pes etmedik. Her başarısızlıktan sonra tekrar denedik ve hatalarımızdan öğrenmeye çalıştık. Sonunda böyle bir proje ortaya çıktı ve projemizin daha da gelişeceğine inanıyoruz' diye konuştu.

Projeye rehberlik eden Rize TOBB Fen Lisesi Kimya Öğretmeni Kadriye Dinç, öğrencilerin yerel bir atıktan yola çıkarak böyle bir teknoloji geliştirmesinin oldukça değerli olduğunu söyledi. Dinç, 'Uzun yıllardır öğrencilerle birlikte projeler yaparak onları bilimle tanıştırmaya çalışıyorum. Okulumuzda artık bilimle ilgili bir kültür oluştu diyebilirim. Gerçekten öğrencilerimiz çok meraklı ve bu meraklarının her geçen gün arttığını görüyorum. Onların bu ilgisi bize yansıyınca biz de kayıtsız kalamıyoruz. Sene başında öğrencilerim 'Hocam çok güzel bir proje fikrimiz var' dediklerinde ben de gerçekten çok heyecanlanmıştım. Projeyi dinlediğimde değerli bir çalışma olabileceğini düşündüm ve öğrenciler araştırmalarına başladılar. Ülkemizde yürütülen sıfır atık politikası ve yeşil sentez yaklaşımı, yani çevreye zarar vermeden faydalı ürünler üretme çabası her geçen gün daha da önem kazanıyor. Öğrencilerimiz de bu yaklaşımın içinde olmak istediler. Çalışmalarında bir atık ürün kullanmayı düşündüler ve bunun yerel bir atık olmasını istediler. Rize'de çok sayıda çay fabrikası var ve bu nedenle oldukça fazla çay atığı oluşuyor. Çay üzerine yapılan farklı çalışmalar da öğrencilerimize ilham verdi. Üniversitemizde ve çeşitli kurumlarda çay atığıyla ilgili çok güzel projeler yapıldığını gördüler. Bunun üzerine 'Öğretmenim biz de çay atığını kullanabiliriz' diyerek çalışmaya başladık' dedi.

Projede sağlık alanına yönelik bir çözüm geliştirmeyi hedeflediklerini belirten Dinç, çalışmanın nanoteknoloji ve çevre dostu üretim anlayışını buluşturduğunu ifade etti. Dinç, 'Ne yapabiliriz diye düşünürken sağlık alanına yöneldik. COVID-19 pandemisi ve hastane enfeksiyonları gibi sorunlar öğrencileri bu alanda bir çözüm geliştirmeye yönlendirdi. Gümüş, altın ve çinko gibi parçacıkları değerlendirmeye başladılar. Gümüşün antibakteriyel özelliği biliniyor ancak maliyeti yüksek. Biz de gümüşü çay atıklarıyla birleştirerek nanoteknoloji yardımıyla nano düzeyde üretip kaplama malzemesine entegre ederek antibakteriyel bir ürün elde etmeyi hedefledik. Yaptığımız analizler sonucunda çayın bu çalışma için oldukça uygun bir materyal olduğunu gördük. Öğrenciler su bazlı ve çevre dostu bir vernik kullanarak elde ettikleri nanoparçacıkları kaplamaya entegre ettiler. Böylece yüzeylere uygulanabilecek bir kaplama ürünü ortaya çıktı. Küçük bir prototip oluşturduk ve bunu ilimizdeki ilgili kurumların laboratuvarlarında test ettik. Sonuçlar bizi gerçekten heyecanlandırdı çünkü kaplamanın antibakteriyel özellik gösterdiği görüldü. Proje şu anda geliştirme aşamasında. Ar-Ge çalışmalarıyla ilerletmeyi planlıyoruz. Hastaneler, laboratuvarlar, gıda sektörü ve bakterinin üreyebildiği birçok ortamda kullanılabileceğini düşünüyoruz. TÜBİTAK 2204A yarışmasında binlerce proje arasından önce ilk 6'ya girdik. Bu bizim için çok önemli bir motivasyon oldu. Henüz ticari bir teklif yok ancak proje geliştikçe çok daha güzel sonuçlar ortaya çıkacağına inanıyoruz' diye konuştu.

COVID-19 pandemisi, virüs ve bakterilerin yüzeyler üzerinden de hızla yayılabildiğini tüm dünyaya gösterdi. Hastaneler, okullar, toplu taşıma araçları ve kamuya açık alanlarda yüzey hijyeninin ne kadar kritik olduğu bu süreçte daha net ortaya çıktı. Rize TOBB Fen Lisesi öğrencilerinin geliştirdiği antibakteriyel kaplama, bu açıdan önemli bir potansiyel taşıyor. Yüzeylerde bakteri oluşumunu büyük ölçüde engelleyebilen bu teknoloji; özellikle hastaneler, laboratuvarlar, gıda üretim tesisleri ve toplu kullanım alanlarında hijyen seviyesini artırabilecek bir çözüm olarak değerlendiriliyor. Yerel bir tarım atığı olan çay atığından geliştirilen bu kaplama, bulaşıcı hastalıklarla mücadelede çevre dostu ve yenilikçi bir yaklaşım sunması bakımından dikkat çekiyor.

5G'nin sağlık alanında da önemli bir kapı aralayacağını ifade eden Uraloğlu, uzaktan ameliyat gibi ileri teknoloji gerektiren uygulamaların mümkün hale geleceğini söyledi. Lojistik ve veri gönderim süreçlerinde de hız ve kapasite artışı sağlanacağı kaydedildi.

Yerli ve milli ürünlerle 5G altyapısının güçlendirilmesine yönelik çalışmaların hızlandırıldığını dile getiren Uraloğlu, geçen yıl gerçekleştirilen ihalenin ardından teknik hazırlıkların tamamlandığını aktardı. 1 Nisan 2026 itibarıyla devreye girecek sistemle birlikte Türkiye'nin dijital dönüşüm sürecinde yeni bir aşamaya geçeceği vurgulandı.

'Bilimlerin kesişiminde yeni çağı tasarlamak: Dijitalleşme, biyoteknoloji çağında bilimsel araştırma ve uygulamalar' ana temasıyla düzenlenecek etkinlik, yüz yüze ve çevrim içi katılım imknı sunan hibrit formatta gerçekleştirilecek. Kongrede mühendislikten sağlık bilimlerine, sosyal bilimlerden dijital teknolojilere kadar geniş bir yelpazede disiplinler arası çalışmalar ele alınacak.

Organizasyonun başkanlığını Ereğlili akademisyen Prof. Dr. Mehmet Dalkılıç üstlenecek. Ereğli'de üçüncü kez düzenlenecek olan Uluslararası Bilim ve Akademi Kongresi'nin bilim ve danışma kurulunda ise yurt içi ve yurt dışından çok sayıda üniversiteden akademisyen yer alacak.

'Bilim Şöleni' olarak da anılan kongre, yalnızca akademik üretimi teşvik etmekle kalmayacak; aynı zamanda Prof. Dr. Özgür İşleyici'nin bilim dünyasına katkılarını anma ve gelecek nesillere aktarma açısından da özel bir anlam taşıyacak.

Uzmanlar, gelecekte yapılacak 'EnVision' gibi yeni uzay görevlerinin, volkanik izleri çok daha derinlemesine inceleyeceğini belirterek, yerin yüzlerce metre altına nüfuz edebilen radar sistemleriyle bu tünellerin tam uzunluğunu ve iç yapısını belirlemeyi hedeflediklerini aktardı.

Bu gizli yer altı koridorlarının, Venüs'e gönderilecek robotik keşif araçları için gezegenin aşırı sıcaklarından korunabilecekleri doğal sığınaklar olma potansiyeli taşıdığı da ifade edildi.

KIZILELMA'nın 2026 yılının ilk çeyreğinde envantere girmesi bekleniyor.

Konya'da ilk kez kullanılan bu sistemle bir yılı aşkın sürede 150'nin üzerinde ameliyat başarıyla gerçekleştirildi. Ayrıca hastanede 5 yeni ameliyathane hizmete alınarak cerrahi kapasite artırıldı. Sağlık altyapısını güçlendirmeye yönelik çalışmalar çerçevesinde Kalp ve Damar Cerrahisi Yoğun Bakım Ünitesi yenilendi, anjiyo biriminin kapasitesi artırıldı.

Konya'da bir ilk olan Dijital PET-CT cihazı nükleer tıp kliniğine kazandırılarak özellikle kanser tanı ve tedavisinde ileri teknoloji imknları sunulmaya başlandı. Türkiye'nin ilk ve tek Multipl Skleroz (MS) Merkezi Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi bünyesinde hastaların hizmetine açıldı.

Onkoloji ile Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon polikliniklerinde yenileme çalışmaları gerçekleştirilirken, toplum sağlığına katkı sağlamak amacıyla Gebe Okulu hizmete alındı. Göz hastalıkları servisinde kullanılan tıbbi cihazlar yenilendi, ameliyathanelerdeki görüntüleme sistemleri ve cerrahi ekipmanlar güncellendi. Ameliyat öncesi süreçlerin daha etkin yürütülmesi amacıyla preoperatif poliklinik hizmete açıldı. Ayrıca hastanenin jeneratör ve kritik altyapı sistemleri güçlendirildi.

Yapılan yatırımlar sonucunda 2025 yılı içerisinde Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde poliklinik, yataklı servis ve ameliyathane hizmetlerinden yararlanan hasta sayısında yaklaşık yüzde 25 artış sağlandı. Tıp Fakültesi Hastanesine 2025 yılı içerisinde yapılan yatırımların toplam bedeli 125 milyon lirayı aştı. Eğitim altyapısına yönelik yatırımlar kapsamında Eczacılık Fakültesi için inşa edilen yeni bina hizmete alındı ve eğitim-öğretim faaliyetleri yeni binasında başladı. Bu yatırımla birlikte öğrencilere daha modern ve donanımlı eğitim ortamları sunuldu. Diş Hekimliği Fakültesi kliniklerinde yürütülen modernizasyon çalışmaları kapsamında 16 yeni diş ünite kuruldu. Fakültede dijital panoramik ve periapikal röntgen sistemleri, ortodonti yazılımları ve 3D yazıcı altyapısı güçlendirilerek eğitim ve hasta hizmetleri altyapısı modern hale getirildi. Diş Hekimliği Fakültesinde gerçekleştirilen yatırımların toplam maliyeti 60 milyon lirayı aştı.

Selçuk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hüseyin Yılmaz, 2025 yılında hayata geçirilen yatırımların üniversitenin sağlık ve eğitim alanındaki vizyonunu somut şekilde ortaya koyduğunu belirterek, 'Hayata geçirdiğimiz yatırımlarla hem sağlık hizmetlerimizin kalitesini yükselttik hem de öğrencilerimizin uygulama ağırlıklı, çağın gerektirdiği donanımlarla eğitim almasını sağladık. Selçuk Üniversitesi olarak bilimsel üretimi, teknolojik altyapıyı ve insan odaklı hizmet anlayışını merkeze alarak çalışmalarımıza devam ediyoruz' ifadelerini kullandı.

Uzmanlar, bu tablonun bugüne kadar büyük ölçüde göz ardı edilen bir çevresel maliyeti görünür kıldığını vurguluyor.

Araştırmaya göre yapay zek sistemlerinin çevresel etkisi, yalnızca veri merkezlerinde kullanılan soğutma sularıyla sınırlı değil. Aynı zamanda bu sistemleri çalıştıran elektrik üretim sürecinde dolaylı olarak harcanan su da hesaba katıldığında, ortaya devasa bir tüketim çıkıyor.
2025 yılı için yapay zeknın karbon ayak izinin 80 milyon tona kadar yükselmesi beklenirken, su tüketimiyle birlikte çevresel baskının çok daha geniş bir boyuta ulaştığı belirtiliyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse; yapay zeknın yıllık karbon salımı, New York gibi mega bir kentin toplam emisyonuna yaklaşmış durumda.

Çalışmayı hazırlayan Hollandalı akademisyen Alex de Vries-Gao, bu araştırmanın en kritik yönünün, genel veri merkezi faaliyetlerinden ziyade doğrudan yapay zek kullanımını izole etmesi olduğunu belirtiyor.

Özellikle ChatGPT ve Gemini gibi üretken yapay zek uygulamalarının 2025 boyunca küresel ölçekte hızla yayılması, işlem gücü ihtiyacını keskin biçimde artırdı. De Vries-Gao'ya göre yapay zekya bağlı su tüketimi, önceki yıllarda tüm veri merkezleri için yapılan toplam tahminlerin yüzde 30'dan fazla üzerine çıkmış durumda.

Araştırmanın dikkat çektiği bir diğer önemli başlık ise şeffaflık sorunu. Büyük teknoloji şirketlerinin yayımladığı çevresel etki raporlarının, yapay zekya özgü su ve enerji tüketimini net biçimde ayırmadığı ifade ediliyor.

Özellikle elektrik üretimi sırasında tüketilen suyun çoğu zaman hesaplamalara dahil edilmediğine dikkat çeken uzmanlar, mevcut raporların gerçek tabloyu olduğundan daha düşük gösterdiğini savunuyor.

Uluslararası kurumların verileri de bu endişeleri doğruluyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yapay zek odaklı veri merkezlerinin enerji tüketiminin, alüminyum eritme tesisleri gibi yüksek yoğunluklu sanayi kollarıyla benzer seviyelere ulaştığını bildiriyor.

IEA'nın öngörülerine göre küresel veri merkezi elektrik tüketimi 2030'a kadar iki kattan fazla artacak. Bugün inşa edilen en büyük yapay zek veri merkezlerinin her birinin, yaklaşık 2 milyon hanenin elektrik tüketimine denk bir talep oluşturacağı belirtiliyor.

Küresel elektrik tüketiminin dağılımında ise en büyük payın ABD ( yüzde 45), ardından Çin (yüzde 25) ve Avrupa (yüzde 15) tarafından kullanıldığı ifade ediliyor.

Uzmanlara göre yapay zek, dijital dönüşümün lokomotifi olmaya devam ederken, su ve enerji gibi sınırlı kaynaklar üzerindeki baskıyı artıran görünmez bir maliyet yaratıyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde yalnızca performans ve hız değil, kaynak verimliliği ve çevresel sürdürülebilirlik de yapay zek yatırımlarının temel kriterleri arasında yer almak zorunda kalacak.

Eğitim bilimlerinde yapay zekayı sıkça kullandığını ifade eden Prof. Dr. Şan, 'Derslere hazırlanma ve ders sırasında yapacağımız etkinlikleri sürdürme konusunda işimizi çok kolaylaştırıyor. Ders planı hazırlamak eskisi kadar zor değil. Küçük birkaç komutla işlerimi halledebiliyorum. Öğrencilerle ders sırasında etkileşimi kurmak daha kolay. Onlardan gelen dönüşleri birkaç saniye içinde analiz edip ne öğrenmişler, neyi yanlış öğrenmişler bunları analiz etmek çok kolaylaştı' dedi.

Yapay zek kullanımında insanların bilinçlendirilmesi gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Şan, 'Vatandaşın bilinçlenmiyor olmasının ne zararı var diye sorabilirsiniz. Yapay zekayı yeni doğmuş vahşi bir hayvana benzetiyorum. Biz bu vahşi hayvanı evcilleştirmezsek bir süre sonra büyüdüğünde evimizin duvarlarını, kapısını, penceresini yıkabilir. Aileyi yıkma potansiyeli olduğunu öngörüyorum. Yapay zekanın girmediği bir taraf yok. Çocukların oyuncaklarında yapay zek artmaya başladı. Hastanelerde sağlık takibinden hukuka kadar birçok alanda arttı. Günlük hayatımıza baktığımda ise arabalardaki kısa fardan uzun fara geçmesi bir yapay zeka unsuru. Aynı şekilde çarpışma önleme sistemleri bir yapay zeka unsuru. Bunları düşündüğümüzde neredeyse hayatımızın her yerinde var. Özellikle cep telefonlarının kişisel asistanlarının bizi sürekli takip ettiği bir çağdayız' ifadelerini kullandı.

Yapay zekanın küçümsenemeyecek bir konumda olduğunu belirten Prof. Dr. Şan, 'Yapay zekanın 'yapay' ön ekinden rahatsızım. Yapay dediğimiz zaman biz onu küçümsemiş oluruz. Sizin, benim gibi bir zek. Dolayısıyla doğal ve yapay ayrımı zek kelimesine çok gitmiyor. Bunun yerine 'tamamlayıcı' ifadesini kullanmak daha doğru' şeklinde konuştu.

Prof. Dr. Şan, yapay zeka kullanırken dikkat edilmesi gerekenler için de 'Varsayalım ki evcil bir hayvan besliyoruz. Bu hayvanı beslerken bile çok dikkat etmemiz gerekir ki bu henüz evcilleştirilmemiş bir hayvan. Dolayısıyla herhangi bir hayvanı evcilleştirme sürecinde ne yapmamız gerekirse burada da bunu yapmamız gerekir. Evimizi yapay zekaya teslim edip kenara çekilmek büyük bir hata olduğu gibi ilişkiler sırasında ebeveynlerin teknolojik cihazlara dalması olayından uzak durulması gerekir. Bu aynı zamanda çocuklarda teknoloji kullanımı merakını artırıyor. Akabinde bilimsel körelme geliyor' diye konuştu.

Avrupa Uzay Ajansının Sentinel-1 uydularından elde edilen veriler, İngiltere'deki Leeds Üniversitesi Deprem ve Volkan Araştırmaları Merkezince işlendi.

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Mühendislik Fakültesi Harita Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu da işlenen verileri analiz ederek Konya ve Bursa ovalarında düşey ve yatay yönlü hareketler gözlemledi.

Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, çalışmayla yeryüzünde yaşanan deformasyonun genel resmini çektiklerini söyledi.

Özellikle Konya ve Bursa ovalarında ciddi düşey yer hareketlerinin varlığını tespit ettiklerini belirterek, 'Türkiye'de en yüksek düşey hareket Konya Ovası'nda görülüyor. Zaten yeraltı suyu çekilmesine bağlı obrukların oluştuğu kamuoyunun bilgisi dahilinde.' dedi.

Kutoğlu, haritada mavi ile görülen alanların yüksek derecede düşey çökme yaşanan yerler olduğunu dile getirerek, bu hareketlerin, bölgeye bağlı 5 ila 10 santimetre arasında değiştiğini kaydetti.

Çökmeyle zeminin özelliklerine bağlı obrukların oluştuğuna dikkati çeken Kutoğlu, 'Buradaki görüntü bu hareketin yıllara sari devam ettiğini gösteriyor. Bu hareket devam ettiği sürece de bölgede obruklar oluşmaya devam edecektir. Ancak kamuoyunda genelde bu hareketin yeraltı suyu çekimiyle ilgili olduğu ifade ediliyor. Gerçekten de bu kadar yüksek bir hareket yeraltındaki suyun azalmasıyla doğrudan ilişkili ama bizim yaptığımız incelemeler bölgede tektonik kaynaklı yatay hareketin de olduğunu gösteriyor. Yılda yaklaşık 4 santimetrelik hareket var.' diye konuştu.

Kutoğlu, bölgede bazı faylanmaların da söz konusu olduğundan bahsederek, 'Bu sınırlar, bu fayların daha fazlasının olduğunu da burada gösteriyor. Dolayısıyla 40-50 yıl sonra hatta 1000 yıl sonra, daha uzun sürelerde buranın geometrisi bu hareketler nedeniyle oldukça değişecektir.' dedi.

Benzer hareketin Bursa Ovası'nda da gerçekleştiğini anlatan Kutoğlu, şöyle devam etti:

'Ova bölgesinde önemli yapılaşmalar ve tarım alanları mevcut. Burayı da aynı teknolojilerle izlediğimiz zaman yılda 6 santimetre civarında ovada düşey yönlü hareketin, çökmenin meydana geldiğini görüyoruz. Bu da çok önemli bir hareket. Bu zemin suyu çekilmesiyle ilişkili olabileceği gibi bölgede önemli faylar da var. Bu fay hareketleri de bu düşey yönlü hareketleri büyük ihtimalle tetikliyor. Çok enteresan bir bulgu da Uludağ'ın yılda ortalama 2 santimetreye kadar yükseldiğini görüyoruz. Bu hareket gelecekte de devam ederse yüzyıl içerisinde Uludağ'ın yaklaşık 2 metre kadar yükselmesi söz konusu olabilir.'

Kutoğlu, çökme ve kaymalar nedeniyle yerleşim alanlarındaki yapılarda da hasarların oluşabileceğini işaret ederek, 'Özellikle binaların oturduğu köşe noktaları farklı hareketlere maruz kalırsa o zaman binalar üzerinde deformasyon meydana gelebilir. Binanın tamamı aynı miktarda harekete maruz kalırsa o zaman 'blok hareketi' dediğimiz hareket meydana gelir. Binanın bütünlüğü zarar görmez ama binanın bir köşesi farklı harekete maruz kalır, diğer köşesi farklı harekete maruz kalırsa o zaman bina zorlanacaktır. Dolayısıyla da binanın mukavemetine bağlı binada yapısal hasarlar meydana gelebilir.' ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Duran, Ermenek borcağının dünyada yalnızca Ermenek ilçesi Görmeli köyü civarında yetiştiğini ve bu nedenle ilçenin adının verildiğini belirtti.

Ermenek borcağının dar bir alanda yayılış gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Duran, 'Bitkinin yetişme ortamı çevresindeki tarım alanları, yerleşim yerleri, yeni yolların açılması, hayvan otlatması, yangınlar ve ormanların kesilmesi gibi olumsuz çevresel etkilerin baskısı altındadır. Yeni türün alanda yaklaşık 700 bireyi bulunmaktadır. Ülkemizin dar yayılışlı endemik türlerinden birisi olup dünyada yalnızca bu alanda yetişir. Dünya Doğayı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği'nin (IUCN) kriterlerine göre kritik, çok tehlikede kategorisinde yer alır. Bu bitkinin doğada tükenme riski aşırı derecede yüksektir ve Ermenek borcağı öncelikli korunması gereken türlerimizden birisidir' diye konuştu.

Borcak cinsi türlerinin Akdeniz iklimine uyumlu olduğunu belirten Prof. Dr. Duran, 'Bu bitki alanda büyük öbekler halinde bulunur. Çalı formunda, yaprak dökücü, kalın ve sert batıcı dikenlidir. Yaklaşık 55 santimetre boyunda, önceki yıllara ait alt dalları kalıcı. Ülkemizden bilinen borcak türleri arasında yakın benzeri olmayan gösterişli bir bitkidir. Ermenek borcağı, Göksü Vadisi içinde, Akdeniz ikliminin etkili olduğu kızılçam altı ve açıklıklarında, makilik alanlarda, tarla ve zeytinliklerin kenarlarında, bin, 1200 metre yükselti aralığında yetişmektedir.'

Keşfedilen bitki türünün şifalı ve ekonomik bitkiler arasında önemli yere sahip olduğunu söyleyen Prof. Dr. Duran, 'Borcak türleri, sigara bağımlılığı tedavisinde, idrar söktürücü, kabızlık giderici, safra artırıcı, cilt hastalıklarının tedavisi, kalp ritminin düzenlenmesi, doğum kolaylaştırıcı, antioksidan ve ödem giderici gibi faydalı etkilere sahiptir. Ayrıca süs bitkisi, arıcılıkta bal bitkisi, erozyon kontrolü, boyacılık, toprağa azot bağlanmada ve meralar için önemli ekonomik değerleri olduğunu söyleyebiliriz' dedi.