Avrupa'nın sustuğu Srebrenitsa Soykırımı'nı mavi kelebekler nasıl haykırdı?

Avrupa’nın göbeğinde, dünya savaşından sonra yaşanan en büyük insanlık trajedisi olan Srebrenitsa Soykırımı’nın üzerinden 31 yıl geçti. 11 Temmuz 1995’te başlayan ve yalnızca birkaç gün içinde 8 bin 372 Boşnak erkeğin ve çocuğun sistemli bir şekilde katledilmesiyle sonuçlanan soykırım, insanlık tarihine kara bir leke olarak kazındı. Bugün hala toplu mezarlardan çıkarılan kemiklerin kimlik tespitleri sürerken, ne ailelerin adalete olan inancı tam anlamıyla karşılık buldu ne de Bosna’nın bağrındaki o derin yara kapandı. GÜVENLİ BÖLGEDE İHANET VE BM’NİN SESSİZ TANIKLIĞIKatliama giden süreç, Birleşmiş Milletler’in (BM) kurumsal tarihinin en büyük fiyaskolarından birine sahne oldu. Srebrenitsa, BM tarafından "Güvenli Bölge" ilan edilmiş ve bölge halkının silahları, koruma garantisi karşılığında toplanmıştı. Şehri korumakla görevli Hollandalı barış gücü askerlerinin (Dutchbat) komutanı Thom Karremans, General Ratko Mladiç komutasındaki Sırp güçlerinin kenti kuşatması karşısında hiçbir direnç göstermedi. Hava harekatı talepleri reddedilen, sığındıkları kamplardaki sivilleri Sırp askerlerine kendi elleriyle teslim eden Hollandalı askerler, insanlık tarihinin en büyük göz yumma eylemlerinden birine imza attı. Uluslararası mahkemeler yıllar sonra Hollanda’yı katliamdan kısmen sorumlu tutsa da bu karar çekilen acıları dindirmeye yetmedi. MARŞ MİRA (ÖLÜM YÜRÜYÜŞÜ)Sırp askerlerinin şehre girmesiyle birlikte binlerce Boşnak erkek, ormanlık alana kaçarak güvenli bölge olan Tuzla’ya ulaşmaya çalıştı. "Ölüm Yürüyüşü" olarak adlandırılan bu güzergah, pusular, açlık ve amansız avlanmalarla tam bir can pazarına dönüştü. Kurtulmayı başaranların "Yol değil, cesetlerden oluşan bir koridordu" diye anlattığı bu hat, bugün her yıl binlerce insanın katılımıyla düzenlenen barış yürüyüşleriyle (Mars Mira) anılıyor. Ancak o gün o ormanlarda yürüyenlerin çok büyük bir kısmı, özgürlüğe değil toplu mezarlara doğru adım atmıştı. GERÇEĞİ HAYKIRAN KANATLAR: MAVİ KELEBEKLERSırp güçleri, katliamın boyutlarını gizlemek amacıyla cenazeleri buldozerlerle taşıyarak yüzlerce farklı toplu mezara gömdü. Coğrafi yapıyı tamamen değiştiren bu vahşeti gizleme çabası, doğanın adaletiyle bozuldu. Toplu mezarların açıldığı alanlarda toprağın yapısı değişti ve buralarda sadece bölgeye özgü Artemisia bitkileri yeşermeye başladı. Bu bitkilerin yayılmasıyla birlikte, sadece bu florayla beslenen "Mavi Kelebekler" bölgede adeta bir nüfus patlaması yaşadı. Araştırmacılar ve kurban yakınları, vadiler boyunca alışılmadık şekilde kümelenen mavi kelebekleri takip ederek yüzlerce gizli toplu mezarın yerini tespit etti. Mavi kelebekler, vahşeti gömmek isteyen katillerin oyununu bozan ilahi birer pusulaya dönüştü. BİTMEYEN CENAZE MERASİMLERİSrebrenitsa’da trajedi geçmişte kalmış bir anı değil, yaşayan canlı bir süreçtir. Bugün hala yaklaşık 1000 kişinin naaşına ulaşılamadı. Kimliklendirme laboratuvarlarında DNA testleri tamamlanan her bir kemik parçası, her yıl 11 Temmuz’da Potoçari Anıt Mezarlığı’nda toprağa veriliyor. Bir annenin, oğlunun sadece birkaç parça kemiğini bulup defnedebildiği bu coşku ve hüzün karışımı törenler, dünyanın en uzun süren cenaze merasimi niteliğinde. Ömürlerini adalete ve çocuklarının izini bulmaya adayan Srebrenitsa Anneleri, adalet tam anlamıyla tecelli edene ve son kurban toprağa verilene kadar bu nöbeti sürdürmekte kararlı. Merhum bilge lider Aliya İzetbegoviç’in tüm dünyaya miras bıraktığı o tarihi uyarı, bugün Potoçari’deki beyaz taşların arasında yankılanmaya devam ediyor: “Soykırımı asla unutmayın, çünkü unutulan soykırım tekrarlanır.” SREBRENİTSA ÇİÇEĞİ'NİN ANLAMISrebrenitsa Soykırımı'nın simgesi olan Srebrenitsa Çiçeği, 11 beyaz yaprak ve yeşil merkezden oluşur. Beyaz yapraklar masumiyet ve yaşamını yitiren kurbanları, yeşil orta bölüm ise umudu ve yeniden doğuşu temsil eder. Her yıl 11 Temmuz'da düzenlenen anma törenlerinde yakalara takılan bu çiçek, "Unutma, unutturma" mesajının en güçlü sembollerinden biri olarak kabul edilir.