- Haberler
- Güncel
- Kızılderililere ne zaman vatandaşlık verildi? Kızılderililer ne zaman ABD vatandaşı oldu?
Kızılderililere ne zaman vatandaşlık verildi? Kızılderililer ne zaman ABD vatandaşı oldu?
Bugün Yerli Amerikalılar, hem ABD vatandaşı hem de bağlı bulundukları kabilelerin üyesi olarak çift kimlikli bir hukuki statüye sahip bulunuyor. ABD hukuk sistemi de kabilelerin belirli ölçüde özerkliğini ve antlaşmalardan doğan haklarını tanımaya devam ediyor.
ABD'de yaşayan Yerli Amerikalılar (Kızılderililer), uzun yıllar kendi topraklarında yaşamalarına rağmen Amerikan vatandaşlığı hakkına sahip değildi. Peki, Kızılderililere ABD vatandaşlığı ne zaman verildi? İşte 1924 tarihli tarihi yasa ve sonrasında yaşanan gelişmeler...
KIZILDERİLİLERE ABD VATANDAŞLIĞI NE ZAMAN VERİLDİ?
Kızılderililere ABD vatandaşlığı, 2 Haziran 1924 tarihinde kabul edilen Indian Citizenship Act (Yerli Vatandaşlık Yasası) ile toplu olarak verildi. Bu yasa sayesinde Amerika Birleşik Devletleri sınırları içerisinde doğmuş ve daha önce vatandaş sayılmayan tüm Yerli Amerikalılar, doğrudan ABD vatandaşı kabul edildi.
1924'te yürürlüğe giren düzenleme, ABD tarihinde Yerli halkların hukuki statüsünü değiştiren en önemli adımlardan biri olarak kabul ediliyor. Ancak vatandaşlık hakkının tanınması, tüm anayasal hakların aynı anda kullanılabildiği anlamına gelmedi.
1924'TEN ÖNCE KİMLER VATANDAŞ OLABİLİYORDU?
Yerli Amerikalılar, 1924 yılına kadar yalnızca belirli istisnalar kapsamında ABD vatandaşlığı elde edebiliyordu.
Bunlar arasında; ABD vatandaşıyla evlenen Yerli kadınlar, Federal hükümetin uyguladığı bazı toprak tahsis programlarına katılanlar, I. Dünya Savaşı'nda ABD ordusunda görev yapan Yerli askerler bulunuyordu.
Dolayısıyla vatandaşlık, tüm Yerli halklara değil yalnızca belirli gruplara tanınan sınırlı bir hak olarak uygulanıyordu.
KIZILDERİLİLER NE ZAMAN ABD VATANDAŞI OLDU?
1924 tarihli yasa ile ABD vatandaşlığı verilmiş olsa da birçok eyalet, Kızılderililerin oy kullanmasını çeşitli gerekçelerle engellemeye devam etti.
Bazı eyaletlerde Yerli Amerikalılar uzun yıllar seçimlere katılamadı. Bu engellerin tamamen kaldırılması ise 1948 yılına kadar sürdü. Böylece vatandaşlık ile siyasi hakların fiilen kullanılabilmesi arasında yaklaşık çeyrek asırlık bir süreç yaşandı.
1965 tarihli Voting Rights Act (Oy Hakları Yasası) ise seçimlerde ayrımcılığın azaltılması açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
ABD'NİN KURULUŞ YILLARINDA YERLİ HALKLARIN STATÜSÜ NASILDI?
Amerika Birleşik Devletleri kurulduğunda Yerli Amerikan kabileleri, federal hükümet tarafından büyük ölçüde ayrı siyasi topluluklar olarak görülüyordu. ABD yönetimi uzun yıllar kabilelerle devletler arası ilişkilere benzer biçimde antlaşmalar yaptı.
Ancak 1871 tarihli Indian Appropriations Act ile kabilelerle yeni antlaşma yapılması uygulaması sona erdirildi. Böylece Yerli kabileler federal hukuk kapsamında "iç bağımlı uluslar" olarak değerlendirilmeye başlandı.
Bugün de birçok kabile, federal hukuk tarafından tanınan belirli ölçüde kabile egemenliği haklarını koruyor. ABD'deki rezervasyon bölgelerinde kabile mahkemeleri ve yerel yönetimler önemli yetkilere sahip bulunuyor.
YERLİ AMERİKALILAR KİMDİR?
Yerli Amerikalılar, Avrupa'dan göçler başlamadan önce Kuzey Amerika'da yaşayan halkların torunlarıdır. ABD Nüfus Sayım Bürosu, bu grubu Kuzey ve Güney Amerika'nın yerli halklarından gelen ve kabile üyeliğini ya da topluluk bağını sürdüren kişiler olarak tanımlıyor.
Cherokee, Navajo, Choctaw, Sioux, Apache ve Blackfeet gibi yüzlerce farklı kabile günümüzde de kültürlerini yaşatmaya devam ediyor.
KOLONİLEŞME SÜRECİNDE BÜYÜK NÜFUS KAYIPLARI YAŞANDI
1492 sonrasında başlayan Avrupa kolonizasyonu, Yerli halklar açısından tarihin en yıkıcı dönemlerinden biri oldu. Savaşlar, zorunlu göçler, salgın hastalıklar, toprak kayıpları ve asimilasyon politikaları nedeniyle Yerli nüfusunda büyük düşüş yaşandı.
Özellikle çiçek hastalığı gibi Avrupa kökenli salgınlar, bağışıklığı bulunmayan Yerli topluluklarda milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine yol açtı. Bunun yanı sıra 19. yüzyılda uygulanan zorunlu göç politikaları, Gözyaşı Yolu (Trail of Tears) gibi trajik olaylarla tarihe geçti.
GÜNÜMÜZDE ABD'DE KAÇ YERLİ AMERİKALI YAŞIYOR?
2020 ABD Nüfus Sayımı verilerine göre yalnızca Amerikan Yerlisi veya Alaska Yerlisi olduğunu belirten yaklaşık 3,7 milyon kişi bulunuyor. Birden fazla etnik kökene sahip olduğunu belirtenlerle birlikte bu sayı 5,9 milyonun üzerine çıkıyor.
Bugün Yerli Amerikalıların büyük bölümü rezervasyonların dışında şehirlerde yaşamını sürdürüyor. Alaska, Oklahoma, Arizona, New Mexico ve Güney Dakota, Yerli nüfus oranının en yüksek olduğu eyaletler arasında yer alıyor.
KIZILDERİLİLERİN VATANDAŞLIK MÜCADELESİ TARİHE GEÇTİ
Kızılderililere ABD vatandaşlığı ne zaman verildi? sorusunun yanıtı 1924 olsa da, bu tarih eşit haklara erişimin tamamlandığı yıl olmadı. Vatandaşlık hakkının ardından oy kullanma, eğitim, kamu hizmetlerine erişim ve ayrımcılıkla mücadele gibi alanlarda uzun yıllar süren hukuki ve siyasi mücadeleler yaşandı.
