Konya'nın binlerce yıllık hafızası tehlikede! sessizce yok oluyorlar

Konya’nın tarihi yerleşimlerinden Sille’nin batı girişinde yer alan Mormi Mezarlığı, hem mimari hem de kültürel mirasıyla dikkat çekmesine rağmen bakımsızlık tehdidi altında bulunuyor. Baraj Caddesi’nin sol yamacına yayılan nekropol alanı, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan mezar taşlarıyla bölgenin toplumsal hafızasını taşıyor. İdari kayıtlara göre 101 ve 102 numaralı adalarda yer alan Mormi Mezarlığı toplam 22 bin 687 metrekarelik bir alanı kapsıyor. Mezarlıkların dik yamaç boyunca uzanan yapısı, yaklaşık 627 metrelik ihata duvarları ile çevrili olsa da üst kesimlerde yıkımların devam ettiği gözleniyor. RESTORASYON ÇEPERDE KALDI, İÇ KESİMLER BAKIMSIZSon yıllarda özellikle Baraj Caddesi’ne bakan cephede yapılan ihata duvarı yenilemeleri ve giriş düzenlemeleri alanın fiziksel güvenliğini artırdı. Ancak mezarlığın üst noktalarında yıkılmış duvarlar ve düzensiz alanlar dikkat çekiyor. Şapel hizasından giriş kapısına uzanan taş yürüyüş yolu, ziyaretçi erişimini kolaylaştırırken erozyonu önleyici bir işlev de görüyor. Buna karşın mezarlığın iç kesimlerinde yabani bitkilerin kontrolsüz yayılımı, mezar taşlarının yerinden oynamasına neden oluyor. OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E UZANAN TAŞ HAFIZAMezarlıkta yer alan mezar taşlarının büyük bölümü Osmanlı dönemine ait klasik şahide formunda bulunuyor. Bölgenin karakteristik yapı malzemesi olan Sille taşı, dayanıklılığı nedeniyle yaygın şekilde kullanılmış durumda. Taşların üzerinde stilize servi motifleri, vazodan çıkan çiçek kompozisyonları ve rozet süslemeleri öne çıkıyor. Cumhuriyet dönemine ait örneklerde ise Latin harfli kitabeler ve daha sade geometrik süslemeler dikkat çekiyor. Ancak gözenekli yapıya sahip Sille taşının nem tutması, yoğun yosunlaşmaya yol açarak kitabelerin okunmasını güçleştiriyor. TARİHİ YAPILARLA İÇ İÇE BİR KÜLTÜR HATTIMezarlık alanı, çevresindeki dini yapılarla birlikte bütüncül bir kültürel peyzaj oluşturuyor. Mezarlık, karşısında yer alan Mormi Camii ile doğrudan görsel ilişki kurarken, tepe noktasında bulunan ve günümüzde müze olarak kullanılan Tepe Kilisesi Zaman Müzesi ile sınır komşuluğu yapıyor. Bunun yanı sıra, bölgedeki önemli dini yapılardan biri olan Subaşı Camii’nin avlusunda bulunan dokuzgen şadırvan, taş işçiliğinin mühendislik düzeyini gözler önüne seriyor. DEFİNECİLİK VE İKLİM ETKİSİ EN BÜYÜK TEHDİTUzmanlara göre Sille’de bulunan Mormi Mezarlığı, birden fazla çevresel ve insan kaynaklı riskle karşı karşıya bulunuyor. Bakımsız alanlarda kontrolsüz biçimde yayılan yabani bitkilerin kökleri zamanla mezar taşlarının altına ilerleyerek taş yapıyı zorluyor ve bazı şahidelerin yerinden oynamasına neden oluyor. Bununla birlikte alanın uzun süredir yeterli bakım görmemesi, kaçak kazı girişimleri açısından da risk oluşturuyor. Öte yandan bölgenin vadi yapısından kaynaklanan mikroklima özellikleri, nem oranını artırarak taş yüzeylerde yosunlaşmayı hızlandırıyor. Nem ve biyolojik oluşumların birlikte etkisi, kitabelerin okunmasını zorlaştırırken taş yüzeylerinde kimyasal çözünmeyi de tetikliyor. Tüm bu unsurlar bir araya geldiğinde, yüzyıllardır ayakta kalan mezar taşlarında geri dönüşü zor hasarların oluşma ihtimali her geçen gün artıyor.