'Suriye'de asıl savaş şimdi başlıyor'
Yalın'dan savaş sonrası Suriye ekonomisine çarpıcı uyarılar. TBMM AB Uyum Komisyonu Danışmanı Dr. Makbule Yalın, 'Suriye'de asıl savaş şimdi başlıyor' başlıklı makalesinde, Suriye geçici hükümetinin benimsediği neoliberal ekonomi politikalarını mercek altına aldı. Yalın, savaş sonrası yeniden inşa sürecinde serbest piyasa hedeflerinin ciddi riskler barındırdığına dikkat çekerek, 'yanlış zamanlama ve yanlış yöntem' uyarısında bulundu.
Suriye geçici hükümetinin, ülkeyi yeniden inşa etmek amacıyla serbest piyasa ekonomisine yöneldiğini belirten Makbule Yalın, temel sorunun şu olduğunu vurguladı: Bu politikalar Suriye’yi rekabetçi bir ekonomi mi yapacak, yoksa mevcut yoksulluk ve eşitsizlikleri derinleştirerek yeni bir çöküşe mi yol açacak?
Bu süreçte Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın Şam’a gerçekleştirdiği ziyaretin ve Suriye yönetiminin Türkiye’den rehberlik ve destek beklentisini açıkça dile getirmesinin kritik bir adım olduğuna işaret eden AB Uyum Komisyonu Danışmanı Yalın, Türkiye’nin kalkınma temelli işbirliği tecrübesinin Suriye için önemli bir referans olabileceğini ifade etti.
KÜRESEL SİSTEME ENTEGRASYON ARAYIŞI
HTŞ lideri Ahmed al-Sharaa’nın Şam’da iktidarı ele geçirmesinin ardından serbest piyasa sinyallerinin hızla verildiğini belirten Dr. Makbule Yalın, ekmek sübvansiyonlarının kaldırılması ve kamu sektöründeki işten çıkarmaların bu yaklaşımın ilk sonuçları olduğunu hatırlattı. Ekmek fiyatlarının 10 kattan fazla artması ise toplum üzerindeki kırılganlığı gözler önüne serdi. Suriye Dışişleri Bakanı Asaad Hassan al-Shaibani’nin Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu’na katılımını da bu neoliberal yönelimin sembolik bir adımı olarak değerlendiren Yalın, limanların, fabrikaların ve altyapının özelleştirilmesi ile kamu-özel ortaklıklarının gündeme gelmesinin dikkat çekici olduğunu vurguladı.
“ZAMANLAMA DOĞRU DEĞİL” UYARISI
Dr. Yalın’a göre asıl sorun, bu liberalleşme hedeflerinin zamanlaması. Küresel ölçekte korumacı ve merkantilist politikaların yeniden yükseldiği bir dönemde, 14 yıllık yıkımdan çıkmış Suriye’nin serbest piyasa rekabetine zorlanması ciddi riskler taşıyor. Ekonomik altyapı sorunları çözülmeden küresel rekabete açılmanın, mevcut sorunları daha da ağırlaştırabileceği ifade ediliyor.
SAVAŞIN AĞIR FATURASI
ESCWA ve UNCTAD’ın ortak raporuna atıf yapan Makbule Yalın, savaşın bilançosunu çarpıcı verilerle ortaya koydu: GSYİH, 2011–2024 arasında üçte bir oranında düştü. Fiziksel altyapının yarısı kullanılamaz durumda. Fiyatlar yaklaşık 200 kat arttı. Nüfusun %90’ı yoksul, %66’sı aşırı yoksul. Yeniden inşa maliyeti 250–400 milyar dolar arasında. Bu tablo, Suriye’nin 2024 ESCWA Küresel Kalkınma Zorlukları Endeksi’nde 160 ülke arasında 158. sırada yer almasına da yansıyor.
ESAD DÖNEMİ HATIRLATMASI
Danışman Yalın, Beşar Esad’ın 2000 sonrası uyguladığı neoliberal politikaların kısa vadeli makro göstergelerde büyüme sağlasa da uzun vadede eşitsizliği derinleştirdiğini hatırlattı. Yalın, Zenginliğin dar bir elitin elinde toplanması ve geniş halk kesimlerinin yoksullaşması, Arap Baharı sürecinin zeminini hazırlayan temel faktörlerden biri oldu yorumunda bulundu.
YAPILACAKLAR LİSTESİ
TBMM AB Uyum Komisyonu Danışmanı Dr. Makbule Yalın’a göre Suriye için çıkış yolu, ölçülü ve koruyucu bir dönüşümden geçiyor. Piyasa, yerli üretimi ve istihdamı koruyacak şekilde açılmalı. Fiziksel altyapı kadar kurumsal kapasite ve verimlilik artırılmalı. Sosyal eşitlik ve adalet, insan sermayesini güçlendirmenin anahtarı olmalı. Bu noktada Türkiye’nin rehberliği ve desteğinin önemine dikkat çeken Yalın, Suriye’de ekonomi politikalarının doğru adımlarla “olumlu ama temkinli” bir dönüşüm yaşayabileceği değerlendirmesinde bulundu.
