Vatandaşlık maaşında yeni dönem: 2027'de Türkiye genelinde uygulanması planlanıyor

Türkiye’de sosyal yardım mekanizmasında hane gelirini merkeze alan yeni bir model için hazırlıklar devam ediyor. Aile Gelir Tamamlama Sistemi adıyla yürütülen çalışmanın, pilot uygulamaların ardından 2027 yılının başında ülke genelinde uygulanması planlanıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın yürüttüğü sistemde temel yaklaşım, kişilere herkes için aynı miktarda ödeme yapılması yerine hanenin ekonomik durumunun dikkate alınması olacak. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” şeklinde ifade edilen modelde, haneye giren toplam gelir ile belirlenen gelir seviyesi arasındaki farkın devlet desteğiyle karşılanması hedefleniyor. Sistemin amacı ise düşük gelirli hanelere belirli bir gelir güvencesi oluşturmak olarak öne çıkıyor. HER HANEYE AYNI ÖDEME YAPILMAYACAKAile Gelir Tamamlama Sistemi’nin mevcut sosyal yardım uygulamalarından ayrılan temel noktalarından biri, destek miktarının hanenin gelir durumuna göre belirlenmesi olacak. Planlanan modele göre öncelikle haneye giren toplam gelir hesaplanacak. Bu tutarın belirlenen gelir sınırının altında kalması halinde aradaki farkın sosyal destek yoluyla tamamlanması gündeme gelecek. Dolayısıyla sistemin, tüm yararlanıcılara aynı miktarda ödeme yapılmasına dayalı bir yapıdan ziyade gelir farkını esas alan bir destek mekanizması şeklinde kurgulanması planlanıyor. Örneğin tek başına yaşayan ve düzenli geliri belirlenen seviyenin altında kalan bir kişinin hane geliri hesaplanacak. Gelir ile destek için esas alınan sınır arasında fark oluşması halinde bu farkın devlet desteğiyle tamamlanması öngörülüyor. GELİR FARKININ DEVLET DESTEĞİYLE TAMAMLANMASI HEDEFLENİYORSistemin merkezinde asgari gelir güvencesi oluşturulması bulunuyor. Buradaki hesaplama, yalnızca kişinin bireysel kazancına değil, hanenin toplam gelirine göre yapılacak. Bu nedenle aynı gelir seviyesine sahip iki farklı hanenin, hane yapısı ve toplam gelirleri farklı olduğunda alacağı destek tutarının da farklılaşması öngörülüyor. Modelin hayata geçirilmesiyle birlikte sosyal yardım kaynaklarının gelir düzeyi daha düşük hanelere yönelik olarak tamamlayıcı bir mekanizma şeklinde kullanılması amaçlanıyor. Ancak sistemin ülke genelinde uygulanması aşamasında gelir hesabında hangi kalemlerin dikkate alınacağı, gelir sınırının nasıl belirleneceği, hane tanımının nasıl yapılacağı ve destekten yararlanma kriterlerinin neler olacağı önem taşıyacak. 2026 ASGARİ ÜCRET 28 BİN 75 LİRAAile Gelir Tamamlama Sistemiyle ilgili haberlerde gelir eşiği açısından asgari ücret üzerinden örnekler kullanılıyor. 2026 yılı için net asgari ücret 28 bin 75,50 lira, brüt asgari ücret ise 33 bin 30 lira olarak uygulanıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 2026 yılına ilişkin yayımladığı resmi bültende de bu tutarlar yer alıyor. Bununla birlikte, Aile Gelir Tamamlama Sistemi'nin ülke genelindeki uygulamasında hangi gelir sınırının esas alınacağına ilişkin nihai ayrıntılar, sistemin kapsamına ilişkin düzenlemelerle birlikte şekillenecek. Bu nedenle kamuoyunda kullanılan “asgari ücrete tamamlama” ifadesi, sistemin temel çalışma mantığını anlatan bir çerçeve olarak öne çıkıyor. Ödeme miktarlarının ise hanenin toplam gelirine göre farklılaşması planlanıyor. SOSYAL YARDIMLARDA HANE GELİRİ ÖNE ÇIKIYORTürkiye’de sosyal yardım politikalarında gelir düzeyi ve hane şartları uzun süredir destek kriterlerinin önemli unsurları arasında yer alıyor. Aile Gelir Tamamlama Sistemi ise bu yaklaşımı daha bütüncül bir gelir tamamlama modeli üzerinden ele almayı hedefliyor. Yeni modelde kişinin yalnızca kendi gelirine bakılması yerine aynı hanede yaşayan kişilerin toplam ekonomik durumunun değerlendirilmesi planlanıyor. Böylece destek miktarının hane bütçesindeki gelir açığına göre şekillenmesi amaçlanıyor. Sistemin bu yönüyle, sosyal yardımların farklı başlıklar altında ayrı ayrı değerlendirilmesinden ziyade hane gelirinin bütün olarak ele alındığı bir yapıya doğru ilerlemesi bekleniyor. KADEMELİ EMEKLİLİK GÜNDEMİYLE KARIŞTIRILMAMALIAile Gelir Tamamlama Sistemi, son dönemde kamuoyunda tartışılan kademeli emeklilik konusu ile de ilişkilendiriliyor. Bunun nedeni, düşük gelir nedeniyle çalışma hayatından erken ayrılma veya emeklilik talebinin ortaya çıkmasıyla sosyal destek mekanizmaları arasında kurulabilecek bağlantı. Hane gelirinin belirli bir seviyenin altına düşmesini önlemeye yönelik bir destek mekanizmasının, bazı vatandaşların emeklilik kararlarını ekonomik açıdan etkileyebileceği değerlendiriliyor. Ancak Aile Gelir Tamamlama Sistemi, tek başına kademeli emeklilik düzenlemesi niteliği taşımıyor. Sistem sosyal yardım ve gelir desteği alanında planlanan bir model olarak gündemde bulunuyor. 2027’DE TÜRKİYE GENELİNE YAYILMASI PLANLANIYORAile Gelir Tamamlama Sistemi için mevcut planlama, pilot uygulamaların ardından 2027 yılının başından itibaren Türkiye genelinde uygulanması yönünde. Sistem şu aşamada pilot bölgelerde yürütülen çalışmalar üzerinden geliştiriliyor. Ülke genelindeki uygulamanın başlamasıyla birlikte düşük gelirli hanelerin ekonomik durumlarının belirlenen kriterler çerçevesinde değerlendirilmesi ve gelir açığı bulunan hanelere destek sağlanması hedefleniyor. Sistemin kapsamı genişledikçe başvuru süreci, hane gelirinin hesaplanma yöntemi, destekten yararlanacak kişilerin kriterleri ve ödeme mekanizmasına ilişkin ayrıntıların da açıklanması bekleniyor. VATANDAŞLIK MAAŞI NE KADAR OLACAK?Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” adıyla anılan sistemde herkese ödenecek tek ve sabit bir tutar bulunması yerine, hane gelirine göre değişen bir destek modeli planlanıyor. Bu nedenle alınacak desteğin miktarı, hanenin toplam geliri ile sistemde esas alınacak gelir seviyesi arasındaki farka göre şekillenecek. Gelir seviyesi daha düşük olan bir hanenin destek tutarı ile gelir sınırına daha yakın olan bir hanenin alacağı desteğin aynı olması beklenmiyor.