- Haberler
- Türkiye
- Ankara neden başkent oldu? Atatürk neden Ankara'yı seçti? İşte 13 Ekim 1923'te alınan tarihi kararın 103 yıllık hikâyesi!
Ankara neden başkent oldu? Atatürk neden Ankara'yı seçti? İşte 13 Ekim 1923'te alınan tarihi kararın 103 yıllık hikâyesi!
Ankara'nın Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti ilan edilmesinin üzerinden 103 yıl geçti. 13 Ekim 1923'te TBMM'de kabul edilen tarihi kararla ilan edilen başkentlik süreci, Cumhuriyet'in ilanından tam 16 gün önce gerçekleşti. Peki, İstanbul, Eskişehir ve İzmir şehirler dururken Ankara neden seçildi? İşte 13 Ekim 1923'te yaşananlar ve tarihi gerçekler...
Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en kritik idari adımlarından biri olan Ankara'nın başkent oluşu, 103'üncü yıl dönümünde gururla anılıyor. 13 Ekim 1923 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) kabul edilen tek maddelik kanun maddesiyle, “Türkiye Devleti’nin makarr-ı idaresi Ankara şehridir” hükmü resmiyet kazandı.
Cumhuriyet’in ilanından tam 16 gün önce alınan bu karar, Millî Mücadele’nin başarıyla tamamlanmasının ardından yeni devletin kalbini Anadolu’ya mühürledi.
ANKARA’NIN BAŞKENT OLUŞUNUN 103. YIL DÖNÜMÜ: 13 EKİM 1923’TE NELER YAŞANDI?
Ankara’nın başkent seçilmesi bir tesadüf veya alelacele alınmış bir karar değildi. Millî Mücadele yıllarında stratejik konumuyla öne çıkan kent için kararın arkasında şu kritik faktörler yer alıyordu:
Askerî Güvenlik ve Jeopolitik Konum: İstanbul’un Boğazlar üzerinden her türlü dış müdahaleye ve işgale açık olması, yönetim merkezinin Anadolu’nun güvenli iç kesimlerine çekilmesini zorunlu kıldı.
Cephelere Yakınlık ve Lojistik: Batı Anadolu'daki savaş cephelerine yakınlığı, demiryolu ağlarının kesişim noktasında bulunması ve haberleşme kolaylığı Ankara’yı vazgeçilmez kıldı.
Halkın Tam Desteği: Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye’nin 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelişinde gördüğü tarihi karşılama ve Konyalılar başta olmak üzere tüm Anadolu insanının kenti bir direniş kalesi olarak benimsemesi etkili oldu.
ANKARA’DAN ÖNCE HANGİ ŞEHİRLER BAŞKENT OLARAK DÜŞÜNÜLDÜ?
Başkent seçim sürecinde Türkiye haritası üzerinde birden fazla alternatif gündeme geldi. Mustafa Kemal Atatürk'ün 1923 yılında İzmit’te gazetecilerle yaptığı tarihi görüşmede ve Meclis kayıtlarında şu şehirler tartışılmıştı:
İstanbul: Osmanlı'nın tarihsel başkenti.
İzmir: İktisadi ve ticari potansiyeli yüksek liman kenti.
Eskişehir ve Seyitgazi: Demiryolu ulaşımı ve cepheye yakınlığı nedeniyle 1919'da ilk düşünülen yerlerden.
Bursa: Tarihi dokusu ve stratejik konumuyla masada yer alan seçenekler arasındaydı.
Ancak Ankara'nın 1920-1923 yılları arasında fiilen devletin tüm idari ve askeri organlarına ev sahipliği yapması, diğer şehirleri geride bıraktı.
MECLİS KRİTERLERİ 1920’DE BELİRLEMİŞTİ!
TBMM, henüz 28 Kasım 1920 tarihinde yeni devletin hükümet merkezinin taşıması gereken şartları araştırmak üzere özel bir komisyon kurmuştu. Bu araştırmada; kesintisiz demiryolu bağlantısı, temiz su kaynakları, iklim elverişliliği, enerji imkânları ve dev bir metropol kurulmasına uygun arazi kriterleri arandı. Bu bilimsel kriterlerin tamamını karşılayan tek kent Ankara oldu.
İSMET PAŞA’NIN KANUN TEKLİFİ VE 13 EKİM KARARI
Lozan Barış Antlaşması’nın 24 Temmuz 1923’te imzalanmasının ardından işgal kuvvetleri İstanbul'u terk etti ve hükümet merkezi tartışması son aşamaya geldi.
Dönemin Dışişleri Bakanı İsmet (İnönü) Paşa ve bir grup milletvekili, 9 Ekim 1923'te Ankara'nın başkent olması için hazırladıkları kanun teklifini TBMM’ye sundu. 10 Ekim'de Anayasa Komisyonu’ndan geçen teklif, 13 Ekim 1923 günü Meclis Genel Kurulu'nda kabul edilerek resmileşti.
Bu tarihi karardan 16 gün sonra, 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet resmen ilan edildi ve Ankara yeni Türk devletinin ebedi başkenti olarak tarihteki yerini aldı.
