- Haberler
- Bilim ve Teknoloji
- ELIZA ne zaman tanıtıldı? Ne zaman çıktı? ELIZA sohbet robotu ne zaman tanıtıldı?
ELIZA ne zaman tanıtıldı? Ne zaman çıktı? ELIZA sohbet robotu ne zaman tanıtıldı?
İnsanlarla yazılı iletişim kurabilen ve bir psikoterapistin konuşma tarzını taklit eden ilk sohbet robotlarından ELIZA, bilgisayar ve yapay zekâ tarihinin öncü projeleri arasında yer alıyor. MIT'de Joseph Weizenbaum tarafından geliştirilen ELIZA, 1966 yılında tanıtıldı. Peki, ELIZA sohbet robotu nasıl ortaya çıktı ve hangi özelliklere sahipti?
Televizyon ekranlarının ilgiyle takip edilen bilgi yarışması Kim Milyoner Olmak İster, bu kez yapay zekâ tarihine ilişkin bir soruyla gündeme geldi. Yarışmada 200 bin TL değerindeki soruyla karşılaşan Ali Yağız Kıvrak'a, insanlarla yazışarak iletişim kuran ve psikoterapist konuşmasını taklit eden tarihin ilk sohbet robotu ELIZA'nın hangi yıl tanıtıldığı soruldu.
Teknoloji dünyasının geçmişine uzanan sorunun yanıtı, izleyiciler tarafından araştırılmaya başlandı. Günümüzde kullanılan sohbet robotlarının öncülerinden biri kabul edilen ELIZA, 1966 yılında tanıtıldı. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) geliştirilen program, insanlarla bilgisayarlar arasında doğal dil üzerinden iletişim kurulabileceğini gösteren ilk önemli çalışmalardan biri oldu.
KİM MİLYONER OLMAK İSTER ELIZA SORUSU VE ŞIKLARI
Kim Milyoner Olmak İster yarışmasında Ali Yağız Kıvrak'a yöneltilen 200 bin TL'lik soru şöyleydi:
Soru: ABD'de geliştirilen, insanlarla yazışarak iletişim kuran ve bir psikoterapistin konuşma biçimini taklit eden, tarihin ilk "sohbet robotu" olan "ELIZA" hangi yıl tanıtılmıştır?
A) 1966
B) 1976
C) 1996
D) 2006
ELIZA SORUSUNUN DOĞRU CEVABI HANGİSİ?
Yarışmada yöneltilen sorunun doğru yanıtı A şıkkı: 1966 oldu. Bilgisayar bilimci Joseph Weizenbaum, ELIZA adlı programı 1964-1966 yılları arasında Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde geliştirdi.
Programın çalışma mantığı ve teknik özellikleri, Weizenbaum'un Ocak 1966'da Communications of the ACM dergisinde yayımlanan "ELIZA – A Computer Program for the Study of Natural Language Communication Between Man and Machine" başlıklı makalesiyle bilim dünyasına tanıtıldı.
ELIZA SOHBET ROBOTU NEDİR, KİM TARAFINDAN GELİŞTİRİLDİ?
ELIZA, bilgisayar kullanıcılarının yazılı ifadelerine karşılık verebilen erken dönem bir sohbet programıdır. ABD'deki MIT bünyesinde, bilgisayar bilimci Joseph Weizenbaum tarafından geliştirildi.
Programın en bilinen özelliği, bir psikoterapistin danışanıyla gerçekleştirdiği konuşmaları taklit etmesiydi. Bu amaçla hazırlanan DOCTOR adlı senaryo, özellikle psikoterapist Carl Rogers'ın yaklaşımından esinlenen, karşısındaki kişinin ifadelerini sorularla yeniden ele alan bir konuşma biçimini kullanıyordu.
ELIZA, kullanıcıların yazdığı cümleleri inceleyerek belirli kelimeleri tespit ediyor, önceden tanımlanmış kurallar doğrultusunda yanıtlar oluşturuyordu. Böylece bilgisayar ile insan arasında yazılı bir diyalog kurulmasını sağlıyordu.
ELIZA NASIL ÇALIŞIYORDU?
ELIZA'nın çalışma sistemi, günümüzdeki gelişmiş yapay zekâ modellerinden oldukça farklıydı. Program, kullanıcının yazdığı cümleleri anlamlandırarak özgün yanıtlar üretmek yerine anahtar kelimeleri ve önceden hazırlanmış dil kalıplarını kullanıyordu.
Örneğin kullanıcı kendisini üzgün hissettiğini belirttiğinde ELIZA, bu ifadeyi temel alarak kişinin duygularına ilişkin bir soru yöneltebiliyordu. Kullanıcının cümlesindeki kelimeler, programın belirlediği dönüşüm kurallarıyla yeni bir yanıt biçimine getiriliyordu.
Bu sistem sayesinde ELIZA, karşısındaki kişiyle doğal bir sohbet yürütüyormuş izlenimi oluşturabiliyordu. Ancak programın yanıt vermesi, insan gibi düşünme veya duyguları anlama yeteneğine sahip olduğu anlamına gelmiyordu.
ELIZA NEDEN ÖNEMLİDİR?
ELIZA, insanlarla bilgisayarların doğal dil üzerinden iletişim kurabileceğini göstermesi bakımından bilgisayar tarihinin önemli çalışmalarından biri olarak kabul ediliyor. Programın ortaya çıkışı, sohbet robotlarının gelişim sürecinde önemli bir başlangıç noktası oluşturdu.
Joseph Weizenbaum, ELIZA'nın kullanıcılar üzerindeki etkisini de incelemiş ve insanların bilgisayar programlarına insani özellikler yükleyebildiğini gözlemlemişti. Daha sonra ELIZA etkisi olarak adlandırılan bu durum, bilgisayarların basit yanıtlarına dahi insan benzeri anlayış ve duygu atfedilmesini ifade ediyor.
