Konya'nın saklı tarihi: Çatal Çeşme'den Yunak'ın isminin gizemine
Sarayönü ilçesine bağlı Hatip Mahallesi'nde bulunan tarihi Çatal Çeşme, hem mimarisi hem de taşıdığı kültürel hafızayla dikkat çekiyor. Mahalledeki Hatip Camii'nin tam karşısında yer alan çeşme, yüzyıllardır kesintisiz akan suyuyla bölge halkının yaşamında önemli bir yere sahip olmayı sürdürüyor.
Araştırmalara göre çeşmenin suyu, Evcekaya mevkiinden eski dönemlerde kullanılan künk sistemiyle taşınıyor. Osmanlı döneminin izlerini taşıyan yapı; tuğla örgülü, sivri kemerli bir niş biçiminde inşa edilmiş durumda. İki ayrı lülesi bulunan çeşmenin ön kısmında yuvarlak planlı yalaklar yer alırken, yan taraflarda oturma sekileri dikkat çekiyor. Uzmanlara göre “Çatal Çeşme” adının da iki ayrı su çıkışından kaynaklandığı düşünülüyor.
Çeşmenin üst bölümünde bulunan ve zamanla büyük ölçüde yıpranan dört satırlık taş kitabede ise yapının 1834 yılında Hacı Mehmet adına yaptırıldığı bilgisi yer alıyor. Tarihi çeşmenin inşasında kullanılan bazı taşların ise daha eski yapılardan devşirildiği tahmin ediliyor.
Öte yandan Yunak ilçesinin isminin kökeniyle ilgili halk arasında farklı anlatımlar bulunuyor. Bölge sakinlerinin aktardığı rivayetlerden birine göre, geçmişte bol suyu ile bilinen Karataş Deresi’nde çamaşır yıkayan ve hayvanlarını temizleyen insanlar sık sık “Yunak” ifadesini kullanıyordu. Başka bir görüşe göre ise Turgutlu Yörükleri, derede yıkadıkları koyunların temiz görüntüsünü anlatırken “yünü ak” sözünü kullanmış, bu ifade zamanla Yunak adına dönüşmüş olabilir.
Bazı tarih araştırmacıları ise “yunak” kelimesinin eski Anadolu Türkçesinde “hamam”, “çamaşırhane” veya “yıkanma yeri” anlamlarında kullanıldığına dikkat çekiyor. Bu nedenle ilçenin adının, bölgede geçmişten beri süregelen su kültürüyle bağlantılı olduğu değerlendiriliyor.
Tarih boyunca farklı idari merkezlere bağlı kalan Yunak, önce Turgut’a, ardından Çeltik ve Hatırlı’ya bağlandı. Cumhuriyet döneminde bir süre Akşehir yönetiminde kalan ilçe, 1953 yılında resmen ilçe statüsüne kavuştu. Günümüzde Konya şehir merkezine yaklaşık 190 kilometre uzaklıkta bulunan Yunak; doğuda Cihanbeyli ve Kadınhanı, batıda ise Emirdağ ile komşu konumda bulunuyor.
