Yaş beklemeden emeklilik mümkün mü? İsa Karakaş malullük aylığının şartlarını anlattı

Emeklilikte yaş şartını beklemeden aylık bağlanmasını sağlayan yollardan biri olan malullük aylığı, belirli sağlık kayıpları yaşayan sigortalılar açısından önemli bir sosyal güvenlik hakkı olarak öne çıkıyor. SGK Başuzmanı ve Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, kaleme aldığı yazıda malulen emeklilik sürecinde merak edilen şartları ve farklı sigortalılık statülerine göre uygulanabilecek kuralları ele aldı. SGK'nın resmi bilgilendirmesine göre de malul sayılabilmek için yalnızca bir hastalığın bulunması veya hastaneden alınan sağlık raporu yeterli değil. 4/a ve 4/b kapsamındaki sigortalılarda çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucunda meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60'ının kaybedildiğinin Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi gerekiyor. Kamu görevlilerinde ise çalışma gücünün en az yüzde 60 kaybının yanı sıra vazifenin yapılamayacak hale gelmesi de değerlendirmeye alınabiliyor. MALULEN EMEKLİLİKTE YÜZDE 60 ŞARTIMalulen emeklilik bakımından en önemli kriterlerden biri, çalışma gücü kaybının mevzuatta belirlenen seviyeye ulaşması. Hastaneden alınan sağlık kurulu raporu, tek başına kişinin malul kabul edilmesi için yeterli sayılmıyor. Yetkili sağlık kuruluşlarından alınan rapor ve tıbbi belgeler incelendikten sonra nihai değerlendirme SGK Kurum Sağlık Kurulu tarafından yapılıyor. İsa Karakaş'ın aktardığı bilgilerde de maluliyet değerlendirmesinde en az yüzde 60 çalışma gücü veya meslekte kazanma gücü kaybı üzerinde duruluyor. İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle ortaya çıkan kayıplar da ilgili koşullar çerçevesinde değerlendirmeye alınabiliyor. Onkoloji, psikiyatri, kalp hastalıkları, kanser ve organ yetmezliği gibi sağlık sorunları maluliyet değerlendirmelerinde karşılaşılan başlıklar arasında sıralanıyor. Ancak herhangi bir hastalığın bulunması otomatik olarak malullük aylığı bağlanacağı anlamına gelmiyor; belirleyici olan mevzuattaki çalışma gücü kaybının tespit edilmesi. MALULLÜK AYLIĞI İÇİN 10 YIL VE 1800 GÜN ŞARTIMalul sayılmak ile malullük aylığı almaya hak kazanmak aynı aşama değil. SGK'nın açıkladığı genel koşullara göre kişinin en az 10 yıldır sigortalı olması ve toplam 1800 gün uzun vadeli sigorta kolları primi ödemiş bulunması gerekiyor. Buradaki önemli istisna ise başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılar için uygulanıyor. Bu durumda 10 yıllık sigortalılık süresi aranmazken, 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi yeterli oluyor. Malullük aylığı bağlanabilmesi için ayrıca sigortalının maluliyeti nedeniyle çalıştığı işten ayrılması, kendi adına yürüttüğü faaliyetine son vermesi veya görevinden ayrılması gerekiyor. Başvurunun da SGK'ya yazılı olarak yapılması şartı bulunuyor. Bağ-Kur kapsamında bulunan sigortalılar açısından ise kendi sigortalılıkları nedeniyle genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin borçlarının bulunmaması gerekiyor. MEMURLARDA MALULLÜK UYGULAMASI NASIL?Kamu görevlileri açısından malullük hükümlerinin uygulanmasında bazı farklılıklar bulunuyor. 4/1-c kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün en az yüzde 60'ının kaybedilmesi veya vazifenin yapılamayacak hale gelmesi değerlendirmeye alınıyor. Karakaş'ın değerlendirmesinde, malul sayılan kamu görevlilerinin durumlarına göre başka bir görev veya sınıfa nakledilebilmesine ilişkin hükümler de ele alınıyor. Malullüğün yeni görev açısından da engel oluşturduğunun ortaya çıkması halinde yeniden sağlık değerlendirmesi gündeme gelebiliyor. Yedek subay veya erlik döneminde malul hale gelen ancak asıl görevini yapabilecek durumda olan kişiler bakımından ise malullük hükümlerinin uygulanmasına ilişkin farklı kurallar bulunuyor. Birden fazla sigortalılık statüsünde çalışanların durumunda ise son sigortalılık statüsünün aylık bağlama sürecindeki önemi bulunuyor. 4/1-c kapsamında malul kabul edilmesine rağmen gerekli prim koşulunu tamamlayamayanların daha sonra başka bir sigortalılık statüsüne geçerek prim şartını tamamlaması halinde, ilk malullük durumunun devam etmesi koşuluyla yeniden sağlık sevkine gerek kalmadan aylık bağlanabilmesine ilişkin uygulamalar da bulunuyor. HASTALIK İZİNLERİNDE SÜRELER NASIL HESAPLANIYOR?Karakaş'ın yazısında özellikle kamu görevlilerindeki hastalık izinleri ve malullük sürecine ilişkin süreler de ele alınıyor. Hastalığın niteliğine göre sıhhi izin süreleri değişebiliyor. Kanser, verem ve akıl hastalıklarında izin süresi 18 aya kadar çıkabilirken, diğer hastalıklarda azami süre 12 ay olarak uygulanıyor. Gerekli görülmesi halinde bu sürelerin bir katına kadar uzatılabilmesi mümkün olabiliyor. Türk Silahlı Kuvvetleri personeli açısından ise ağır hastalıklar ve geçici rahatsızlıklara ilişkin daha farklı süreler söz konusu. Kaynakta yer alan değerlendirmeye göre ağır hastalıklarda izin süresi üç yıla, geçici rahatsızlıklarda ise iki yıla kadar çıkabiliyor. Görev sırasında meydana gelen kaza, saldırı veya meslek hastalığı gibi durumlarda ise iyileşme sürecine ilişkin özel hükümler uygulanıyor. Tedavisi mümkün olmayan hastalıklarda sıhhi izin süresinin sonuna kadar beklenmeden malullük değerlendirmesi yapılabilmesine ilişkin düzenlemeler de bulunuyor. RAPORLARIN TOPLANMASINDA HANGİ KURALLAR GEÇERLİ?Hastalık nedeniyle alınan raporların değerlendirilmesinde hastalığın aynı olup olmadığı ve raporlar arasında geçen süre önem taşıyor. Aynı hastalık nedeniyle bir yıldan fazla ara verilmeden alınan raporların süreleri birlikte değerlendirilebiliyor. Buna karşılık farklı hastalıklar ayrı ayrı ele alınırken, rapor dönemleri arasında bir yıldan fazla süre bulunması halinde önceki raporların hesaplamaya dahil edilmemesine ilişkin kurallar uygulanabiliyor. Aynı hastalığın bir yıl içinde yeniden ortaya çıkması durumunda ise önceki sürelerle birleştirme yapılabiliyor. Doğum izinleri sıhhi izin kapsamında değerlendirilmezken, aynı hastalığa ilişkin fasılalı raporların belirlenen toplam süreye ulaşması halinde izin süresinin dolduğu kabul edilebiliyor. STATÜ DEĞİŞİKLİĞİ MALULLÜK HAKKINI ORTADAN KALDIRIYOR MU?Sigortalının çalışma hayatında statü değiştirmesi, daha önce oluşan malullük hakkının her durumda ortadan kalkması anlamına gelmiyor. Özellikle memuriyet sırasında malul sayılan ancak gerekli prim gününü tamamlayamadığı için aylık bağlanamayan kişilerin daha sonra 4/a veya 4/b kapsamında çalışarak primlerini tamamlamaları halinde belirli şartlarla aylık bağlanması mümkün olabiliyor. Bu durumda kişinin ilk malullük durumunun devam etmesi önem taşıyor. SGK'nın maluliyet uygulamalarında da sağlık durumunun Kurum Sağlık Kurulu tarafından değerlendirilmesi temel unsur olarak yer alıyor. Mahkeme kararı sonucunda malullüğü tescil edilen kişilerin ise şartları karşılamaları halinde birikmiş aylıkları için ilgili hükümler uygulanabiliyor. MALULLÜK VE YAŞLILIK AYLIĞI AYNI ANDA HAK EDİLİRSE NE OLUR?Bir sigortalının hem malullük aylığı hem de yaşlılık aylığı bakımından hak sahibi olması halinde, kaynakta aktarılan uygulamaya göre yüksek olan aylığın ödenmesi söz konusu oluyor. Malullük aylığı için yapılan değerlendirmelerde ise yalnızca sağlık durumunun değil, sigortalılık süresi, prim günü ve çalışma durumunun da birlikte ele alınması gerekiyor. SGK'nın resmi açıklamalarında başvuru sürecinin sosyal güvenlik il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezine yapılacak yazılı müracaatla başlatıldığı belirtiliyor. MALULİYET BAŞVURUSU NASIL YAPILIR?Maluliyet durumunun tespiti için sigortalının bağlı bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğüne, sosyal güvenlik merkezine veya en yakın ilgili birime başvurması gerekiyor. Başvurunun ardından gerekli sağlık kurulu raporlarının alınması amacıyla yetkili sağlık kuruluşlarına sevk işlemi gerçekleştiriliyor. Bu nedenle malulen emeklilik sürecinde yalnızca hastalık raporunun bulunması yeterli olmuyor. Çalışma gücü kaybının mevzuatta öngörülen seviyeye ulaşması, gerekli prim ve sigortalılık şartlarının tamamlanması ve diğer başvuru koşullarının yerine getirilmesi gerekiyor.