PAN ARABİZM VE BAYRAKLARI
Mehmet Kaçar
Arap ülkelerinin bayrakları neden bir birlerine çok benziyorlar? Hatta Arap ülkelerinin bayraklarının çoğunda aynı dört renk hakimiyeti gözlemlenir. Bunun nedeni nedir acaba?
Bugünkü Arap devletlerinin sınırları belirlenirken, koloniler dönemi Arap devletlerinin rolü büyüktür. Bayraklarındaki renklerin ilk defa bir araya gelmesi de Britanya İmparatorluğu sayesinde olmuştur. Ne var ki bu bayrakların sadece yeşil, siyah, kırmızı ve beyazdan oluşması, bu dış güçlerin hayal gücü sığlığından kaynaklanmıyor. Arap bayraklarında yer alan 4 rengin Arap kültür tarihinde ki manalarından kaynaklanmaktadır. İslam Tarihi boyunca bir çok Arap kabilesi bu 4 renkten birini kendisine sancak olarak kullanıyorlardı.
20’nci yüzyıl başında hızla yükselen Pan Arabizm (Arap Milliyetçliği) ise farklı tarihi referanslara sahip siyah, yeşil, kırmızı ve beyaz renkleri birleştirerek, hayalindeki ‘Arap Birliği’ne ulaşmaya çalıştı. Bu 4 renk ilk kez Osmanlı Devletine karşı 1916 Arap isyanı sırasında bir arada kullanıldı. Pan Arabizmin sembolü haline gelen o bayrağı dizayn eden ise Britanya İmparatorluğu diplomatı Mark Sykes’ti. Sykes tasarımını yaptığı bu yeni bayrakla Arap aşiretleri, ‘Araplık’ duygusu etrafında birleştirmeyi ümit etmişti. Bu bayraktaki üç yatay renk şeridi Abbasi , Emevi ve Dört Halife dönemlerini sembolize ediyordu. kırmızı üçgen ise o dönemde İngilterenin en önemli müttefiki olan Haşimilerin sembolü idi. Hicaz Emiri Şerif Hüseyin liderliğinde ki Haşimi Hanedanlığı, İngilizlerin ittifakının sonucu olarak Birinci Dünya Savaşı sonrası Mekke ve Medine’nin içerisinde olduğu Hicaz’ın yanı sıra, Arabistan içinde olduğu Hicaz’ın yanı sıra, Arabistan yarım adasının büyük bölümü ve Ürdün’de ve bir süre de büyük Suriye ile Irak’a hakim oldular.
Büyük Suriye, kurulduktan kısa bir süre sonra 1920 yılında, bir kaç parçaya bölündü.Haşimiler, Hicaz’da ki hükümetlerini, 1925 yılında Suud ailesine karşı yönetimi kaybettiler. Irak’ı ise 1958 yılında askeri bir darbe sonucu yitirdiler. Bugün ailenin elinde sadece Ürdün Haşimi krallığı kalmış durumdadır.
Arap kaynaklarına göre bayraklarında ki renkler hangi anlama geliyor?
Siyah: Peygamber sancağının rengi Abbasiler yönetimi de bu rengi bayraklarında kullanmışlardır. Beyaz: Emevi hanedanlığının rengi ise beyazdı. Yeşil: Hz. Ali(k.v) tarafından Bedir savaşında taşınan bayrağın rengiydi. Dört Halife döneminin de sembolü yeşildi. Fatimi Hükümdarlarınca da yeşil renk kullanılmıştır. Kırmızı: Bu rengi ilk kullananlar ise Harici fırkaları dır. Ne var ki sonra ki yüz yıllarda Mağrip devletlerinin ve özellikle de Endülüs’ün rengi haline geldi.
Bugünkü Suriye’de de rejim ve muhalifler arasında yine bir bayrak savaşı devam ettirilmektedir. Bayraklara ilgili olan kişiler ile dikkatli gözlerle bakanlar, Suriye’de ki iç savaşta muhaliflerin sahiplendiği Suriye bayrağı ile Suriye rejiminin bayrağı tıpa tıp aynı olmadığını farketmek de zorlanmaz. Suriye resmi bayrağın da yeşil şeridin yerinde kırmızı şerit var ve üç kırımızı yıldız yerine de iki yeşil yıldız bulunuyor. Bu bayrak aslında Mısır ve Suriye’nin 1958-1961 yılları arasında oluşturdukları ortak Arap Cumhuriyeti’nin de bayrağı, Hafız Esat bu bayrağı 1980 yılında yeniden Suriye’nin resmi bayrağı haline getirdi.
Pekala, rejim muhalifleri neden bu bayrağa bağlılık hissi duymuyorlar? Aslında bunun en önemli nedeni de Suriye rejiminin bizzat kendisidir. Rejim bugünlerde ‘vatanseverlik’ göstergesi saydığı bayrağı, muhalefet üzerinde ki baskısını yoğunlaştırdığı son yıllar hariç ülke içerisinde hiç kullanmadı. 2000’li yıllara kadar Suriye’de ki tüm törenler de Hafız Esat ve Beşşar Esat, dev posterleri kullanıldı. Beşşar Esat, BAAS’a(Komünist Parti) karşı oluşan antipatiyi görerek yeniden bir birlik sağlayacak bir sembol aramaya girişti. ve bu çerçevede yeniden bayrağı keşfederek, her yere astırmaya başladı. Bu nedenle de Suriye sokaklarında söz konusu bayrağı sallamakta Beşşar Esat yönetimine destek adeta özdeşleşti. Muhaliflerde Beşşar Esat’ın bu tavrına karşı kendi tavırlarını gösterebilmek için 2011 yılı sonlarından itibaren, üç yıllık ortak Arap Cumhuriyeti dönemi hariç 1932 -1963 yılları arasında Suriye’nin resmi bayrağı olan yeşil şeritli ve üç kırmızı yıldızlı bayrağı yeniden sahiplendiler.
Beşşar Esat rejimi bu bayrağın Fransız mandası altında oldukları günlere ait bir bayrak olduğunu iddia ederek, muhaliflerin yeniden ülkede Batı hegemonyası kurma peşinde olduklarının bir delili olduğunu savunmaya başladı. Muhalifleri de Esat’ın bu iddiasına karşı, bu bayrağın uzun yıllar Fransızlara karşı verilen bağımsızlığın mücadelesinin sembolü olarak ülkenin bütün resmi kurumlarında dalgalandığını hatırlatarak, Suriye rejiminin, ‘bayrağın Fransız Kolonisi dönemine ait’ olduğu iddiasının temelsiz bir propaganda olduğunu savunmaya başladılar.
Muhaliflerin kullandığı bu bayrak, 1932 yılında Suriye’nin demokratik seçimle seçilmiş ilk Cumhurbaşkanı Muhammed Ali al-Abid döneminde, 1920’lerde Fransızlara karşı bağımsızlık mücadelesi veren İbrahim Hannanu’nun başkanı olduğu bir komite tarafından oluşturulduğu bu bayraktaki üç yıldız ise Fransızlara karşı Suriye’nin üç bölgesinde gerçekleşen 3 isyanı sembolize ettiğini iddia ediyorlar. Bayrağın, Suriye Devlet Tarihinde kapladığı yer, muhalefetin neden bu bayrağı sahiplendiğinin asıl nedenidir aslında.
Çünkü Muhalifler için BAAS Partisi öncesi dönemi sembolize etmesidir. Abit’ten başlayıp 1964’te Emin Hafız’a kadar 12 sene Suriye devlet başkanı tarafından kullanılmıştır.(Kaynak: Amerika Bülteni).
Saglıcakla ve mutlu kalın.
