TRUMP'IN BİZİM OLMALI DEDİĞİ 'PANAMA KANALI'

Dünyada deniz ulaşımında yolları kısaltan, deniz ticaretinde büyük değişimler yapan, büyük stratejik konuma sahip iki su yolu vardır, birisi SÜVEYŞ KANALI, diğeri PANAMA KANALI’dır. 

Her ikisi de insan eliyle açılan bu kanalların, Panama Kanalı’nı inşasının başlaması, Süveyş Kanalı’nın hizmete açıldığı yıllara yakındır. 

Panama Kanalı, Orta Amerika'nın en güney ülkesi Panama topraklarında yer alır ve Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanus'u birbirine bağlayan su kanalıdır. 

Kanal’ın açılması okyanusların öpüşmesi olarak nitlenmiştir. Kanal Güney Amerika ve Kuzey Amerika'yı birbirinden ayırır.

Panama Kanalı kısayolu, gemilerin Atlantik ve Pasifik okyanusları arasında seyahat sürelerini büyük ölçüde kısaltarak, Güney Amerika'nın en güney ucundan Drake Geçidi, Macellan Boğazı veya Beagle Kanalı üzerinden geçen uzun ve tehlikeli rotadan kaçınmalarını sağlar.

Kanal açılışından bu yana, denizcilik iletişimini zaman ve mesafe olarak kısaltarak, iki okyanus arasında kısa ve nispeten ucuz bir geçiş yolu sağlayarak denizcilik ve ekonomik taşımacılığı canlandırmıştır. Kanal küresel ticaret modellerini belirleyici bir şekilde etkilemeyi, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyümeyi artırmayı ve dünyanın birçok uzak bölgesinde ekonomik genişleme için temel bir itici güç sağlamayı başarmıştır. 

ABD Başkanı Trump’ın “bizimdi, bizim olmalı” dediği Panama Kanalı inşasına, bir Fransız şirket tarafından 1881 yılında başlandı. 

Kanal inşası, mühendislik sorunları ve yüksek işçi ölüm oranları nedeniyle durduruldu. Fransızların başarısız olmalarından sonra, 4 Mayıs 1904'te ABD projeyi devraldı. 

İnşaat ABD tarafından tamamlanarak, Kanal 15 Ağustos 1914’te hizmete açılmıştır. 
77 kilometre uzunluğundaki Kanalın yapımı sırasında, sıtma ve sarıhumma gibi hastalıklardan büyük toprak kaymalarına kadar her türlü güçlükle karşılaşılmış ve yaklaşık 27.500 Kanal çalışanı bu süreçte can vermiştir.

Panama Kanalı dünyanın mühendislik harikasıdır, maddi olarak ve can kaybı yönünden pahalıya mal olmuşur. 

Kanal deniz seviyesinden 28 metre yukarıdadır. Sıvıların dengesi kanunundan faydalanılarak gemiler Kanal içinde yavaş yavaş yükseltilir ve aynı metotla diğer tarafa doğru indirir.
Kanal boyunca yolculuk yaklaşık 9 saat sürmektedir. Ayrıca kanalda bulunan indirgeçli kaldırgaç sayesinde aşılması zor olan noktalarda gemiler ilerleyebilmekte ve hareketlenme kazanabilmektedir. 

Panama Kanalı için ilk girişim 1 Ocak 1881'de yapıldı. Proje, Süveyş Kanalı'nın inşasını gerçekleştiren Ferdinand de Lesseps'in önderliğinde deniz seviyesi kanalı olarak tasarlandı.
Panama Kanalı’nın açılmasından en çok faydalanan ülkelerden biri ABD olmuştur. 

1977’ye kadar kanalı ABD yönetti. 1977’de imzalanan Torrijos-Carter Anlaşması’yla yönetim aşamalı olarak Panama’ya devredilmeye başlandı ve 1999’da devir tamamlandı. 

Günümüzde kanalı, devlete bağlı olan Panama Kanal İdaresi (Autoridad del Canal de Panama-APC) yürütüyor. 

Ancak küresel ticaretin artması, yeni pazarların ve üretim merkezlerinin ortaya çıkması, deniz ticaretinin ve ulaşımının önem kazanması, Panama’yı dünya ekonomisinde ve rekabetinde önemli bir yere oturttu. 

Bu sebeple 2006 yılında kanalın genişletilmesi kararlaştırıldı. 2009-2016 yıllarında kanal daha büyük gemilerin geçmesi için 5,25 milyar dolar maliyetle genişletildi. Bu, kanalın önemini arttırdı. Küresel ticarete büyük bir katkı sunan Panama Kanalı’ndan yılda ortalama 13.000 ila 14.000 gemi geçiyor. 180 ülkedeki 2000’e yakın limanı birbirine bağlıyor. Dünya ticaretinin %7 ile %9’u buradan geçiyor. Yani 500 milyon tondan fazla mamul demek. 

Kanal sayesinde Panama, dünya ticaretinde büyük rol oynayan küçük bir ülke olarak konumlanıyor.
Jeopolitik konumu ve Kanala sahip olması nedeniyle ABD, Panama’ya önem veriyor. 

ABD, bir noktada kanala ve dolayısıyla Panama’ya jeopolitik açıdan bağımlı. Çünkü ABD bu kanalı en çok kullanan devlet.
İkinci döneminde Trump tavrını net bir şekilde ortaya koydu. “Arka bahçesi”nde yer alan, hem kendilerinin yoğun olarak kullandığı bir kanalda, hem de küresel ticaretin can damarlarından birinde Çin’in varlığı büyük bir tehdit olarak görüldü. Trump, kanalın “yanlış ellere geçmesini” engelleyeceğini belirtti. 

Trump, sert bir söylemle Panama Kanalı’nın Panama’ya verilmesinin aptallık olduğunu söyledi, Kanalın geri iadesini istedi. 

Panama yönetimi, Trump’ın açıklamalarına karşı bağımsızlık, egemenlik, tarafsızlık ve kanalın tüm uluslara açık olduğu açıklamalarıyla cevap verdi. 

ABD’nin baskısı sadece Trump’ın söylemleriyle sınırlı değil. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Şubat 2025’te Panama’ya gitti. Ziyaretin ardından Panama, Kuşak-Yol Projesi’nden çekilme ve Çin’le olan ilişkilerini azaltma kararı aldı. Kısacası küçük ülke Panama, büyük küresel güç ABD’ye karşı duramadı.
Panama Kanalı ABD’nin kontrolünde işleyecekse de, Trump’ın dediği gibi ABD’nin olacak mı, bunu zaman gösterecek.
(Kaynak: İnternet bilgileri)